Koçlukta Gözlem ve Geribildirim
Koçluk sürecinin başarısı, koçla koçluğu alan kişi arasındaki ilişkiye dayalıdır. Bu ilişki olmadan, herhangi bir içerik konuşması olması muhtemel değildir. Koçluk ilişkisiyse karşılıklı iletişim-etkileşim, yani koçluk için bir yapıtaşı olan koçluk konuşmaları üzerinden gerçekleşir. Koçlukta gözlem becerisi bu ilişkiyi kurmada anahtar bir rol üstlenmektedir.
Koçluk konuşmalarının odak noktası koç değil, koçluk yapılan kişi olmalıdır. İşbirlikçi bir koç, insanlara ne yapmaları gerektiğini söylemek, talimatlar veya tavsiyeler vermek yerine, danışanın kendi yaşamına, özelliklerine, ilgisine, ihtiyaçlarına ve tercihlerine göre seçim yapmalarını sağlamak için oradadır. Çünkü koçlukta, danışanların gitmek istedikleri yere ulaşmalarına yardımcı olmak için biriyle birlikte çalışmak söz konusudur. Asıl odak noktası, koçluk yapılan kişinin düşünceleri, yaklaşımı, duyguları ve hedefleri üzerinde kalmalıdır, çünkü bunlar konuşmanın gerçekleşmesinin nedenidir. Bu nedenle, bir koçun seanslar sırasında dikkatini koçluk yapılan kişinin bakış açısına çevirebilmesi, konuşma sırasında neler olup bittiği konusunda çok açık, farkında ve bilinçli kalması çok önemlidir. Bu da koçluk görüşmeleri esnasında güçlü bir gözlem becerisinin bulunmasını gerekli kılar.
Koçlukta Gözlem Becerisi
Bir koç, danışanın ve bağlamdan bağımsız, farklı bir gözlemci olarak hizmet eder. Bir koçun koçluk ilişkisine getirdiği en önemli değerlerden biri yeni, farklı bir bakış açısıdır. Bir koçun, koçluk yapılan kişiye, davranışı ve yeni hareket tarzlarına yol açabilecek belirli durumlar hakkında veri ve geri bildirim sağlayabilmesi için önce güçlü bir gözlemci olması gerekir. Örneğin bir golf koçu, bir müşterinin bir golf sopasını tutma biçimindeki küçük farklılıklara dikkat çekerek büyük iyileştirmeler yapmasına yardımcı olabilir. Buradaki iyileştirmeler aslında küçük ama önemli gözlemlerden kaynağını alır. Benzer şekilde bir liderlik koçu, bir yöneticinin bazı çalışanlarla etkileşim kurma biçimleri nedeniyle haksız olarak algılandığını anlamasına yardımcı olmak için 360 derece yöntemine dayalı bir anket aracı kullanabilir.
Gözlem yapmak, dikkat etmek ve dinlemek esasında birbirini tamamlayan bir bütündür. Koçlukta gözlem becerisi kullanılırken, bir koçluk alan kişinin kendi durumu hakkında paylaştığı şeylerin çoğunun, meselenin kendi gördüğü şekliyle tasvirleri olacağını akılda tutmak gerekir. Danışan, muhtemelen olaylara odaklanacak ve hatta bu olaylara ilişkin öznel yorumunu durumla ilgili gerçekler olarak sunacaktır. Gerçekten de çoğu durum tıpkı buzdağları gibidir, sadece yüzde 10’u suyun üzerinde görünür. Kütlesinin büyük çoğunluğunun gizlendiğini ve yüzeyde kolayca görülemeyeceğini hayal etmek zordur. Aynısı çoğu koçluk sorunu için de geçerlidir. Bir koçluk yapılan kişinin tanımladığı şey, genellikle onun toplam durumunun sadece görünen kısmını temsil edebilir.
Bir koçun, görüşmeler sırasında dikkatli ve odaklanmış durumu, her an koçlukta gözlem becerisini kullanmaya hazır hali, danışanın koçluk görüşmesi sırasında dikkatli olmasına, odakta kalmasına yardımcı olmak için önemli bir ön koşuldur ve danışanın günlük yaşamında öz-yansıtma, öz-farkındalık, öz-düzenleme, öz-şefkat, pozitiflik ve yaratıcılık geliştirmek için daha odaklanmış bir dikkati ve farkındalığı teşvik eder.
Geri Bildirim
“Geri bildirim” terimi, kelimenin tam anlamıyla bilgiyi birine geri beslemek, yapılan bir gözlemin, farkına varılan bir durumun, karşıdaki kişinin de farkına varması amacıyla yapılan bir bilgilendirme anlamına gelir. Geri bildirimi alan kişiyle ilgilidir ve performanslarını veya deneyimlerini değerlendirebilecekleri veriler sağlar. Bir koçun, koçluk yapılan kişi ve onun tutum ve davranışları hakkında faydalı gözlemler yapabilmek, koçluk deneyimleri açısından çok önemlidir. Diğer yandan, bu gözlemleri tekrar karşı tarafa yansıtmak da diğer önemli bir husustur. Çünkü bir koçluk ilişkisinin birçok olumlu yönünden biri, koçluk yapılan kişinin, örneğin kendi davranışları ve eğilimleri konusunda giderek daha bilinçli hale gelmesidir. Bir koç olarak, bunu desteklemenin bir yolu, yararlı şekillerde geri bildirim sunmaktır. Geri bildirimler o anda basit bir teşvik edici gözlem yapmaktan, birinin tutum veya davranışlarına daha fazla düşünülmüş, zorlayıcı bir bakış sunmaya kadar değişebilir. Etkili geri bildirim, koçluk yapılan kişinin öğrenmesini hızlandırabilir, ona ilham verebilir, motive edebilir, kendisini değerli hissetmesine yardımcı olabilir ve eyleme geçmek noktasında motive ederek harekete geçirebilir. Bu nedenle olumlu bir niyetle verilen, gerçek veya davranışa dayalı, yapıcı ve faydalı olan geri bildirimde bulunmayı koçluğun genel bir uygulaması haline getirmek önemlidir.
Yapıcı koçluk süreci oluşturmada ve izlemedeki önemi açısından geri bildirimler koçlukta çok büyük bir önem taşır. Bir koç, dinlemede, gözlemlemede, konuşmada iyi olduğu kadar geribildirimler almak ve vermek konusunda da bir uzman olmalı, bunu bir sanat gibi icra etmelidir. Koçun geri bildirimler yoluyla yönlendirdiği konuşmalar, herhangi bir görüşmeden ayrışan temel noktalardan biridir.
Koçluk süreci boyunca koç dinleme, konuşma ve gözlemler yapmak yoluyla, danışanın hedeflerine doğru ilerlemesine yardımcı olabilecek düşünceleri, tutumları davranışları ve eğilimleri hakkında değerli bilgiler edinir. Diğer yandan, herhangi bir koçluk programının başlangıcında bir geri bildirim mekanizması oluşturulması önemlidir. Bu, koçun koçluk sürecinin başarılı olup olmadığını dürüstçe değerlendirmesini ve aynı zamanda koçluk alan kişinin hedeflerine doğru ilerleyişinde hangi aşamada olduğunu anlamasını, neyi başarıp neyi başaramadığını, neyi iyi yapıp neyi yapmadığını, varsa sorunları, engelleri anlamasını sağlar. Bu nedenle herhangi bir değişiklik veya sorunun ele alınabilmesi için koçluk sürecinin başında ve diğer tüm aşamalarında geri bildirim almak yararlıdır. Sürecin sonunda (veya sonundan önce), tüm ilerleme, üzerinde anlaşmaya varılan kriterlere göre kontrol edilmelidir. Bu surette koçluk alan kişinin süreçteki başarısının kolayca gözden geçirilebilmesi sağlanır. Hedef veya hedefler setine ne kadar ulaşıldığını tartışmak, sürecin genel başarısını değerlendirmek, gerektiğinde başka tavsiyelerde bulunmak mümkün olur.
Geri bildirim sağlamadaki ilk adım, temel bilgileri (görülenler veya duyulanlar) durumla ilgili değerlendirmeler ve hislerden ayırmaktır. Kişisel bakış açısından veya öznel yorumdan ziyade, yapılan gözlemlerden yola çıkılarak durumla ilgili spesifik örnekler vermek önemlidir. Koç, bu türden bilgileri koçluk alan kişiye vererek, kişinin neyi nasıl ve neden yaptığını hatırlamasını daha kolay hale getirebilir. Zamanında geri bildirim, bireyleri bundan sonraki süreçte ne yapacaklarına karar vermeden önce, mevcut süreçlerini gözden geçirmeye, analiz etmeye ve iyileştirmeye teşvik eder. Fakat diğer yandan, geri bildirimler verirken dikkat etmek gerekir. Örneğin verilmesi gereken geri bildirim olumsuz ise, koçluk alan kişi eleştirildiğini hissedebilir, gücenebilir, olumsuz koşullanabilir. Dolayısıyla bazı hallerde geri bildirim çok açık bir şekilde ifade etmek, karşı tarafı üzebilir. Böyle durumlarda geri bildirimi hassasiyetle, gücendirmeden, fakat aynı zamanda gerçekçi bir şekilde vermek gerekir. İyi bir koç, bu dengeyi çok iyi sağlar. Benzer bir durum, olumlu geri bildirimde de geçerlidir. Olumlu bir geri bildirim verilmek istendiğinde, abartılı veya fazla coşkulu ifadeler kullanmak ya da başarıyı derecelendirecek ifadeler kullanmak yerine, hafif bir dokunuş daha iyi sonuç verebilecektir. Başarılı bir koç, koçluk alan kişinin başardığı hususlarla ilgili, bunu başardığını hissettirecek olumlu tepkileri dozunda kullanarak, başardığı durumun çok açık bir şekilde farkında olduğunu hissettirir.
Belirli durumlar hakkında geri bildirimler verirken, eleştiriye kaçmadan ve gücendirmeden, “.. böyle olduğunu gördüm”, “şunu gözlemledim”, “böyle bir çıkarımda bulundum”, “x’ten söz ederken yüzünüzün neşeli bir ifade aldığını gördüm” gibi ifadelerle yumuşatılmış bir iletişim iyi olacaktır. Bu tür geri bildirimler, “merak ediyorum da…..” gibi başlangıçlar ile sorulara dönüştürülerek geri bildirimler almaya teşvik edecek dönüşlere çevrilebilir. Bu tür geri bildirimlerde kelimeleri özenli seçmek, beden dilini uygun kullanmak önemlidir. Danışanın sizin üzerinizde nasıl bir etkisi olduğunu geri beslemekle bunu kişisel olarak almış gibi görünmek arasında ince bir çizgi vardır. Geri bildirimle ilgili önemli nokta, danışanın koç üzerindeki kişisel etkisini tanımlarken bile koçun onu kişisel olarak almıyor olmasıdır.
ICF koçlarından destek almak isterseniz Koçluk Merkezi ile iletişime geçebilirsiniz.