Koçlukta bazen danışanın getirdiği problem, gerçekte problemin kendisi değildir.
Asıl konu; o probleme yüklediği anlam, doğru kabul ettiği varsayımlar, fark etmediği önyargılar, ve sorgulamadan inandığı düşünce kalıplarıdır.
İşte bu nedenle profesyonel koçlukta kritik düşünce çok değerlidir.
ICF’in rehberinde “Activating Critical Thinking” başlığı altında koçların ve danışanların varsayımları sorgulaması, kanıtları incelemesi, farklı bakış açılarını görmesi ve önyargılarını fark etmesi önerilir.
Kritik Düşünce Nedir?
Kritik düşünce; her şeyi eleştirmek değildir.
Her şeye şüpheyle yaklaşmak da değildir.
Kritik düşünce; bir düşüncenin ne kadar doğru, ne kadar eksik, ne kadar varsayıma dayalı olduğunu fark edebilme becerisidir.
Koçlukta bu beceri, danışanın zihinsel alanını genişletir.
Çünkü insan çoğu zaman yaşadığı durumdan değil, o durum hakkında yaptığı yorumdan etkilenir.
Seans İçi Uygulama: Varsayımı Esnetme Egzersizi
Danışan güçlü bir inançla geldiğinde şu adımları kullanabilirsiniz.
1. Varsayımı görünür hale getirin
Önce danışanın zihnindeki kabulü netleştirin.
Sorular:
- Bu durumda doğru kabul ettiğin şey ne?
- Bu düşüncenin arkasındaki varsayım ne olabilir?
- Bundan emin olmanı sağlayan şey ne?
2. Kanıtı araştırın
ICF rehberinde de önerildiği gibi, danışanın ulaştığı sonucun hangi kanıtlara dayandığını sorgulamak kritik düşüncenin temelidir.
Sorular:
- Bu düşünceyi destekleyen somut kanıtlar neler?
- Bu düşünceyi zayıflatan başka kanıtlar olabilir mi?
- Hangi bilgiye sahip olsaydın daha sağlıklı karar verirdin?
3. Farklı bakış açılarını davet edin
Danışan genellikle kendi penceresinden bakar.
Koç ise pencereyi büyütür.
Sorular:
- Bu duruma başka biri nasıl bakardı?
- Ekibin, ailen ya da yöneticin bunu nasıl yorumlayabilir?
- Tam tersi bakış açısı ne söylüyor olabilir?
4. Önyargıyı fark ettirin
Her insanın deneyimleri, inançları ve geçmişi düşünce biçimini etkiler.
Sorular:
- Bu yorumu yaparken geçmiş deneyimlerin seni nasıl etkiliyor olabilir?
- Burada görmek istemediğin bir gerçek olabilir mi?
- Kendi inançların bu durumu nasıl renklendiriyor olabilir?
5. Olası sonuçları inceleyin
Her düşünce bir davranışa, her davranış da bir sonuca yol açar.
Sorular:
- Bu düşünceyle hareket edersen ne olur?
- Bu kararın domino etkisi ne olabilir?
- Bu bakış açısı seni nereye götürüyor?
6. Alternatif seçenekleri açın
Kritik düşüncenin amacı danışanı sıkıştırmak değil, özgürleştirmektir.
Sorular:
- Henüz düşünmediğin başka hangi seçenekler var?
- Bu durumu yeniden yorumlasan nasıl bir anlam verebilirsin?
- Daha esnek bir bakış açısı ne olabilir?
Koçlar İçin Küçük Bir Hatırlatma
Danışanın varsayımını sorgulamak, onu yanlışlamak değildir.
Amaç;
“Sen hatalısın.” demek değil,
“Başka hangi ihtimaller mümkün?” diye alan açmaktır.
Çünkü profesyonel koçlukta kritik düşünce, yargılayıcı değil; meraklıdır.
Haftanın Düşündüren Sorusu
Bugün sizi sınırlayan şey gerçekten yaşadığınız durum mu, yoksa o durum hakkında sorgulamadan doğru kabul ettiğiniz bir varsayım mı?
Çünkü dönüşüm çoğu zaman yeni bir cevap bulmakla değil…
Eski bir varsayımı cesaretle sorgulamakla başlar.
