Koçluk Ne Değildir?

Koçluk hem toplum tarafından hem de bazen ilgili kaynaklarda diğer benzer bazı kavramlarla karıştırılabilen bir çalışma alanıdır. Koçluk nedir, koçluk ne değildir ayrımını net yapmak gereklidir. Çoğu zaman diğer benzer bire bir kişisel destek biçimleriyle karıştırılır. Bu bakımdan koçluk çoğu zaman mentorluk, danışmanlık, terapistlik, eğitmenlik gibi alanlarla karıştırılsa da koçluğun yeri hem çalışma tarzı hem amaçları hem içerikleri hem de tarzı bakımından örneklendirilen bu çalışma alanlarından önemli ölçüde farklıdır. Benzerlikleri nedeniyle karıştırılan başlıca terimleri ve koçluk ne değildir sorusunun cevabını birlikte değerlendirelim.

Koçluk Ne Değildir? Diğer Benzer Kavramlarla Farkı Nedir?

Örgütsel bağlamda koçluk genellikle mentorlukla aynı şekilde tartışılır. Koçluk ve mentorluk belirli ortak unsurları paylaştığından, ikisi bazen birbirinin yerine geçebilir olarak görülür ve literatür, iki uygulama arasındaki ayrımlar konusunda her zaman net olmamıştır. Bununla birlikte iki kavram arasında dile getirilmesi gereken ayrımlar vardır.

Uluslararası Koçluk Federasyonu (ICF), koçluk, mentorluk ve süpervizyon arasında bir ayrım yapar. ICF’e göre mentorluk, “kişinin koçluğunu geliştirmek için koçluk” olarak tanımlanırken, danışmanlık veya süpervizyon olarak ele alınan terim “yansıtıcı diyalog yoluyla koçun veya danışanın kapasitesini sürekli olarak geliştirmek ve onun yararına olmak için işbirlikçi bir öğrenme uygulaması” olarak tanımlanır.

Mentorluk genellikle, daha genç, daha az deneyimli bir çalışanın organizasyonda başarıya giden yolda ilerlemesine yardımcı olan kıdemli, daha deneyimli bir çalışan arasındaki ilişkiyi ifade eder. Bu ikili ilişkide kıdemli olan, akıl hocası rolünde olan mentor, kıdemsiz olan, mentoru takip eden kişiye ise mentee (menti) denir. Mentinin mentorun ayak izlerini takip etmeye ve kararlarını ve stillerini uygulamaya çalıştığı mentorluğun aksine, koçluk teknikleri bireylerin kendi yollarını bulmalarına ve kendi güçlü yanlarını, becerilerini ve potansiyelini keşfetmelerine yardımcı olmak için tasarlanmıştır. Ne de olsa, bir kişinin bir şeyi tek bir şekilde yapmada başarılı olması, herkesin aynı yolu, aynı şekilde eşit derecede başarılı olacağını garanti etmez. Bir koç kesinlikle danışanın alanında değerli deneyime ve içgörüye sahip olabilir, ancak bunların değeri teknik uzmanlıklarında değil, danışanın ilerlerken kendi deneyimlerinden ve bilgeliğinden yararlanmasına yardımcı olma becerisinde yatar. Bu açıdan bir mentor “Beni takip et” derken bir koç, danışanının şu anda nerede olduğunu, yaşamının haritasında nerede durduğunu açıklar ve “Bundan sonra nereye gideceğiz?” diye sorar. Dolayısıyla koçluk ne değildir sorusunun bir cevabı mentorluk değildir olacaktır.

Çoğu zaman, akıl hocası olarak da ifade edilebilecek olan mentor ve onun çırağı olarak adlandırılabilecek olan danışanı aynı organizasyonda çalışır. Mentorluk genel olarak gayri resmi olma eğilimindedir. Kariyer gelişimi, sosyal destek ve rol modellemeye odaklanır ve kişinin kariyerinin ilk aşamalarında yoğunlaşır. Bununla birlikte koçluk, tipik olarak daha kısa, daha planlı, daha hedefe yönelik ve daha önceden belirlenmiş bir süre içindir. Resmi olarak sözleşmelidir ve danışanın isteği üzerine, her iki tarafın iradesi üzerine kurulur.

Mentorluk, organizasyonlarda koçluk ile iç içedir, ancak aslında çok daha genel bir kavramdır. Kişisel ve mesleki yaşam ve öğrenciler söz konusu olduğunda mentorluk, iş yerinin veya okulun işleyişi hakkında genel açıklamalar ve tavsiyeler vermeyi içeren daha geniş bir faaliyet yelpazesini kapsar. Çoğu zaman mentor, akıl hocası rolündedir ve karşısındaki öğrenci rolündeki danışandan üstün bir pozisyondadır, bu nedenle bir otorite ve rol modeli haline gelir. Öte yandan, koç genellikle danışan ile eşit konumdadır. Ayrıca, koçluk özel amaçlarla ilgiliyken mentorluk daha çok genel gelişimle ilgilidir.

Koçluk ne değildir sorusuna cevap verirken danışmanlık kısmına da bakmak gerekir. Koçluk ve danışmanlık da birçok benzerliği paylaşır. Her iki durumda da bir kişi (koç veya danışman), danışan kişinin oturuma getirdiği konu üzerinde çalışırken onu empatik bir şekilde dinler. Her ikisi de bire bir, gizlilik arz eden ve anlamlı konuşmalardır. Her iki yaklaşım da danışanların ilgili, kişiye özel çözümler üretmesine yardımcı olmaya çalışır. Koçun rolü, koçluk yapılan kişiyi gelecekte arzu edilen durumu veya hedefi belirlemesi için desteklemek ve ardından koçluk alan ilerlemenin yollarını araştırırken dinlemek ve sorular sormaktır. Danışan geçmişte meydana gelen karmaşık psikolojik sorunları çözmek için desteğe ihtiyaç duyduğunda bir danışmana ihtiyaç duyulması daha olasıdır. Bu nedenle, koçluk ve danışmanlık arasındaki temel fark, konuşmanın geçmişe mi yoksa geleceğe mi odaklandığıdır. Koçluk şimdiye ve geleceğe odaklanırken, danışmanlık ise bir kişinin geçmişindeki sorunları ortaya çıkarmaya ve çözmeye odaklanma eğilimindedir. Bu bakımdan koçluğun yönelimi esasında gelecek ile alakalıdır.

Koçluk ne değildir konusunu biraz daha netleştirmeye başlıyoruz. Koçluk, iş yaşamında ve günlük yaşamda başarısını üst düzeylere çıkarma arayışında olan kişilerin hedeflerine, atıl durumdaki potansiyeline ve kritik başarı faktörlerine odaklanırken, terapiler veya danışmanlık faaliyetleri daha çok bireyin geçmişine, geçmişle ilgili tecrübelerden kaynaklı konulara, sorunlara ve geçmişten gelen hasarların düzeltilmesine odaklanır.  Koçluktaysa bir bireyin geçmişine zaman harcanmaz, önemli olan bu bireyin geleceğine, geleceğinin geliştirilmesine odaklanmaktır.

Terapi de benzer bir durum arz eder. Çözüm odaklı, pozitif ve geleceğe yönelik terapi modelleri sunan koçlar ve terapistler tarafından kullanılan araç ve becerilerde bir örtüşme olmasına rağmen, koçluk ve terapi sinerjik ve farklı müdahalelerdir. Terapistler, ruh sağlığında kabul edilen tüm bozuklukları içeren Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı, 5. baskıya (DSM-5) dayalı olarak teşhis edilebilir bozuklukları tedavi etme yetkisine sahiptir. Koçlar ise klinik tanı uzmanları değildir, doğrudan klinik olarak teşhis edilen bir durumu iyileştirmeye odaklanmazlar.

Genellikle terapistler ile diğer kişi arasında hasta-doktor ilişkisine benzer bir ilişki söz konusudur ve genellikle danışanın psikolojik anlamda işlev bozukluğu bulunur. Terapi genellikle bireysel işlev bozukluğu veya patoloji konularını tedavi eder. Terapist, geçmişe giderek, sıkıntının geçmişteki izleri peşine düşerek bu tür problemi çözümlemeye çalışır. Psikolojik bir yardım olan terapide psikolojik ya da fizyolojik semptomlardan kurtulmak arayışı söz konusudur ve birey duygusal yönde iyileşme beklentisi içerisindedir ve koçluktan ayrı bir metodoloji içerir. Sonuç olarak koçluk ne değildir sorusuna cevaplardan biri de terapi değildir olacaktır.

Son olarak koçluk ne değildir diye bakarken dile getireceğimi şey şudur koçluk, eğitmenlik veya öğretmenlikten de farklıdır. Her iki metodoloji de bir bireyin bir beceri öğrenmesi, kendini geliştirmesi veya bilgi edinmesi gibi bir nihai hedefine sahiptir, ancak bu iki yaklaşım arasında bazı farklılıklar vardır. Diğer bir fark, bir koçun veya eğitmenin iletişim kurma şeklidir. Eğitim faaliyetleri genellikle tek taraflı, yönlendirici ve öğreticidir, ancak bunun aksine koçluk iki yönlüdür, süreklidir ve yönlendirici değildir ve bireyin kendi sonuçlarına varmasına odaklanır. Öğretme eylemi, yeni bilgi ve becerilerin edinilmesine odaklanırken koçluk, bilgi ve becerilerin rafine edilmesine ve geliştirilmesine odaklanır.

Eğitmenlikte yetki ve sorumluluk eğitmende veya bilgi sahibi kişidedir, koçluk ise her iki tarafa da sorumluluk verir ve ortaklaşa hareket etmenin, etkileşimin ve iletişim yolunu açar. Eğitim belirli bir müfredata bağlıdır, planlar eğitimden önce bellidir. Ancak koçluk, belirli bir müfredatı aktarmaktan ziyade bireyin ihtiyaçlarına hitap eder. Son olarak eğitmenlik çoğu zaman teorik bilgileri kapsarken koçluk, kökenini teorik bilgi ve anlayıştan alan deneyimler ile gerçek dünyada olan gerçek konulara odaklanır. Bu yazıda koçluk ne değildir sorusunu cevaplamaya çalıştık. Aklınıza takılan diğer şeyler için uzmanlarımıza danışabilirsiniz.

ICF koçlarından destek almak için Koçluk Merkezi ile iletişime geçebilirsiniz.