Koçlukta Kullanılan Araçlar

Koçluğun geldiği aşama itibarıyla bugün gerçekten de koçluğa yönelik olarak farklı felsefi ve teorik temellere dayalı bir dizi farklı yaklaşım vardır. Her biri farklı bakış açısından, üzerinde düşünülmüş ve faydalı bir koçluk yaklaşımıdır. Koçlukta kullanılan araçlar değişkenlik gösterebilir. Her yaklaşımın savunucuları zamanla kendi model, araç ve tekniklerini geliştirmişlerdir. Bazı yaklaşımlar oldukça farklı olsa da diğerlerinin pek çok ortak noktası olduğu düşünülebilir. İnsan öğrenmesi ve gelişimi ile ilgili bakış açıları arasında davranışçı, bilişsel (hem rasyonalist hem de yapılandırmacı), psikodinamik, hümanist, kişi merkezli, ontolojik, Gestalt, transaksiyonel sistem analiz, teorisi, nöro-dilsel programlama (NLP), kişi ötesi, varoluşsal, pozitif psikoloji örneklendirmek ve daha mümkündür. fazlasını Bunların bazılarını bir araya getiren ve bütünleştiren, Bir durumun hem davranışsal (pratik) hem de bilişsel veya duygusal (psikolojik) yönlerini dikkate alan yaklaşımlar da söz konusudur. Burada esas olan, koçluk yapılan kişinin veya koçluk seansının amacı, ihtiyaçlar ve durumun uygunluğudur. Çözüm odaklı koçluk, teori ve kavramlara minimalist bir yaklaşım benimsemek, koçluk yapılan kişinin hayatında hâlihazırda çalışmakta olan şeylere dikkat çekmek olarak ele alınır. Bununla birlikte, giderek artan bir şekilde birçok koç, pratik, verimli, müşteri merkezli koçluk çözümleri için teorik bakış açılarının entegrasyonu ve koçluk yaklaşımlarının harmanlanmasıyla ve koçlukta kullanılan araçlar ile kapsayıcı bir yaklaşımı ele alabilir. Bu koçlukta kullanılan araçlardan bazıları aşağıda ele alınmıştır.

Koçlukta Kullanılan Araçlar 1: SMART Hedefler

Koçlukta kullanılan araçların bir tanesi smart hedeflerdir. Bir insanın motive olmasında hedef çok önemlidir. Çünkü bir insanın yaşamı geleceğine ilişkin hedefleri sayesinde anlam kazanır. Hedefler genellikle geleceğe odaklı, zihinsel yapılar veya “durumların genel olarak sonuçlar, olaylar veya süreçler olarak tanımlandığı arzu edilen durumların içsel temsilleridir. Hedefler, hangi koçluk alanı olursa olsun, koçluk süreçlerinin temel yapı taşlarıdır ve merkezi bir öneme sahiptir. Koçluğun hedefsiz olarak yürütülebileceğini önermek yanlış olacaktır. Bunun nedeni, (daha önce tartışıldığı gibi) danışanların hayatlarını gelecek doğrultusunda yaşayabilmeleri ve kabul edilebilir gelecek koşullarına doğru ilerlemenin gerekliliğidir. Hedef belirlemenin koçluk literatüründe ne kadar yaygın olarak yer aldığı göz önüne alındığında, koçluk yaklaşımlarının ve uygulamalarının geliştirilmesi üzerinde de bir etkisi olduğu sonucuna varmak mantıklıdır. Diğer yandan, insanların arzu edilen değişimi nasıl kurdukları ve takip ettiklerinin çok yönlü doğasını takdir eden kapsamlı bir analize izin veren ve doğru, optimal ve gerçekleştirilebilir hedefler belirleyerek bunlara erişmek noktasında yapılacakların bir planını oluşturabilmek için ayrıntılı bir hedef anlayışı geliştirmek kritik derecede önemlidir. Bu bakımdan SMART Hedefler yaklaşımı, bir koçluk sürecinde danışanın hedeflerinin optimal bir biçimde ele alınması için koçlukta kullanılan araçların en önemlilerinden biridir.

SMART, en kısa tanımı ile hedef belirlemede kullanılan bir kısaltmadır. SMART Goals (SMART- Akıllı Hedefler) kısaltması, koçlar ve koçluk uygulamaları için hedef belirleme ipuçları ve danışanlara yardımcı olmak için daha derin bir hedef belirleme anlayışı sunar. SMART Hedef, SMART kriterlerinin karşılandığı bir hedeftir. Bir SMART hedefine ulaşmak (ve ilerlemeyi izlemek) daha kolaydır, çünkü net bir şekilde tanımlanmıştır. Smart hedefler aşağıdaki şekildedir.

Spesific (Spesifik)

Açık ve spesifik olmak, hedeflere ve eylemlere ulaşmayı ve başlamayı kolaylaştırır. Böylece hedefinizin tam olarak ne olduğunu bilebilir, buna göre adımlar atabilirsiniz. Hedefler ne kadar spesifik olursa, başarılmaları da o kadar kolay olur. Ne istediğimiz konusunda net olduğumuzda, tam olarak ne yapmaya çalıştığımızı bildiğimiz için karar vermeyi ve harekete geçmeyi kolaylaştırır.

Measurable (Ölçülebilir)

Ölçülebilirlik, hedeflerinizi spesifik hale getirmenin çok önemli bir parçasıdır. Bir hedef veya eylemin ne zaman tamamlanacağını bilmenize ve bu doğrultuda hedefe doğru olan ilerlemeyi ölçmenize yardımcı olur.

Actionable (Ulaşılabilir)

Hedeflerin eyleme geçirilebilir türden hedefler olması gerekir. Aksi halde bu hedef değil, sadece istek veya dilek olur. Ulaşılabilir hedefler, bunlara ulaşmak için gereken eylemler üzerinde doğrudan kontrole sahip olmayı sağlar.

Realistic (Gerçekçi)

SMART hedefleri ve eylemleri ilham verecek kadar zorlayıcı olmalı, ancak diğer yandan da gerçekçi olmalıdır. Hedefin gerçekçi olması, gereksiz stres ve hayal kırıklığından kaçınmanızı sağlar. Gerçekçi olmayan hedefler, gerçekleşmediğinde üzebilir.

Timebound (Zamana Dayalı)

SMART hedefleri ve eylemleri her zaman zamana bağlıdır. Yani hedeflerin tamamlanacağı bir tarih planlanmalıdır. Hedeflere erişmek için bir zaman belirlemek, hedefe odaklanmaya ve motive olmaya yardımcı olur, hedefe eriştirecek olan süreç ve adımlar için bir tarih konusunda ilham verir. Ayrıca bir tarih, bir zaman aralığı belirlemek, uygun eylem planlarının yapılmasını sağlar ve tamamlandığı zaman olacakların simülasyonunu yapmaya izin verir. Bu da geleceğe ve hedefe bağlı kalmaya yardımcı olur.

Bir koçun, danışan ile iş birliği içinde, onu dinleyerek, sorular sorarak ve gözlemleyerek, SMART hedeflere doğru yönlendirmesi ve beraber SMART hedefler belirlemesi önemlidir. Bir koçun, SMART hedefler belirlemek noktasında danışana şu türden sorular sorarak yardımcı olabilir:

• Bana hedefinizi bir cümleyle söyler misiniz?
• Bir koçla çalışarak hangi özel hedeflere ulaşmak istersiniz?
• Bugün yapmak istediğiniz en büyük değişiklik nedir?
• Bu hedefi nasıl daha net ve daha ölçülebilir hale getirebilirsiniz?
• Bu hedeften tam olarak ne elde etmek istiyorsunuz?
• Özellikle, hedefinize ulaştığınızı nasıl bileceksiniz?
• Bu hedefe ulaşmak tamamen sizin kontrolünüz altında mı?
• Hedefinize ulaştığınızı nasıl bileceksiniz?
• Başarınızı ne zaman kutlayacağınızı nasıl bileceksiniz?
• Ne zamana kadar bu hedefi başarmak istersiniz?
• Genel hedefi daha yönetilebilir alt hedeflere nasıl bölebiliriz?
• Ulaşılması gereken minimum hedef düzeyi ne olurdu?
• İdeal hedef seviyeniz ne olurdu?
• Başaracağınız olağanüstü hedef seviyeniz ne olurdu?
• Hangi zaman diliminde bu hedefi gerçekleştirmek için çalışmayı düşünüyorsunuz?
• Hedefinizi tamamladığınızı gösteren neyi farklı yapacaksınız?
• Başarınızı ölçmek için hangi kriterleri kullanabilirsiniz?

Hedefler eğlenceli, mutlu edici ve ilham verici olabilir. SMART kriterlerinin yaptığı şey, başlamaları daha kolay olacak şekilde hedefleri net bir şekilde tanımlamaya yardımcı olmaktır. SMART ayrıca harekete geçmeyi, motive olmayı ve nihayetinde başarılı olmayı kolaylaştırır. Bir koç, bu süreçte SMART hedeflerin oluşturulabilmesi noktasında danışmanın ihtiyaç ve isteklerini dinler, konuşur, analiz eder ve danışanın hedeflerini eyleme geçirilebilir, ulaşılabilir ve SMART hale getirmek için fikirlerini iyileştirmesine ve bilemesine yardımcı olmak için sorular sorar. Koç ile danışan birlikte hareket ederek bir vizyon veya fikirle başlar, yavaş yavaş iyileştirir, daha spesifik ve ölçülebilir hale getirir, böylece eyleme geçilebilecek bir hedef halini alır.

Koçlukta Kullanılan Araçlar 2: Yaşam Çarkı

“Koçluk Çarkı” veya “Yaşam Dengesi Çarkı” olarak da bilinen “Yaşam Çarkı”, bir koçun kişisel envanterindeki en değerli, en güçlü ve çok yönlü koçlukta kullanılan araçlardan biridir. Bu araç, danışanların yaşamlarının hangi alanlarının en tatmin edici olduğunu ve geliştirme çabalarını nereye odaklamak istediklerini bulmalarına yardımcı olabilecek basit ve kullanımı kolay bir araçtır. Yaşam çarkı basit ve kullanımı kolay ve son derece esnek oluşuyla önemli bir araçtır. Her koçluk durumuna ve her danışana uygulanabilir bir nitelik taşır. Bu yönüyle koçluk uygulamalarında merkezi bir araçtır. Hem koç hem de danışanlar için anında bir genel bakış sağlar. Çoğu zaman potansiyel danışanlar, bir koçun kendilerine nasıl yardımcı olmasını istedikleri konusunda net değildir. Bazen potansiyel danışanlar, kişisel sorunlarını yeni tanıştıkları biriyle paylaşmaktan çekinebilir.

Yaşam çarkı, koçluk süreci içerisinde güven telkin etmek için koçlukta kullanılan araçlar içinde en iyisidir. Danışanın yaşamından ne kadar memnun olduğuna dair bir genel bakış açısı sunar ve ayrıca koçluğun ve kendi kendine sorgulamanın gücünü vurgular. Bir değerlendirmeden daha fazlası olan yaşam çarkı, danışanların kendi yaşamları ve yaşamları içerisinde yer alan alanlarla ilgili olarak daha farkındalık sahibi ve daha bilinçli olmalarına ve değişiklik yapmak ve tatmin edici bir yaşam oluşturmak için daha fazla motive olmalarına, harekete geçebilmelerine önemli ölçüde yardımcı olur. Kendini tanıma yoluyla, danışanlara odak ve yön verir ve onları güçlendirir.

Yaşam çarkı, bir danışanın farklı yaşam alanlarındaki memnuniyetini araştıran bir koçluk değerlendirmesidir. Hem koçun hem de danışan için temel olarak neye odaklanılması gerektiği konusunda fikir veren, koçluk programlarının başlangıcında veya ilk keşif oturumlarında kullanmak için harika bir araçtır. Para ve finans, maneviyat ve aile ve arkadaşlar gibi alanlar hakkında ne hissettiklerini ölçmek için bir kendi kendini derecelendirme ölçeği kullanarak, değerlendirmeyi tamamlayan danışanlar, daha fazla dikkat etmek isteyebilecekleri ihmal edilen alanlara ve ayrıca genel bir bakışa sahip olabilirler. Bu aracın sağladığı 360 derecelik genel bakışla danışanlar, dengeyi yeniden sağlamak için hangi eylemleri yapmak istediklerini düşünebilir ve daha az ilgilenilen alanları ele almak için adımlar atabilir. Yaşam çarkı genellikle farklı yaşam alanlarını temsil eden sekiz ila on parça içerir; yaygın örnekler şunlardır:

• Para
• Kariyer/ Okul
• Sağlık
• Çevre
• Eğlence
• Sosyal yaşam
• İlişkiler
• Ev işleri ve sorumlulukları
• Aile ve arkadaşlar
• Maneviyat
• Yaratıcılık
• Kişisel gelişim

Yaşam çarkı üzerinde danışan, farklı segmentleri her alanda ne kadar memnun olduklarına göre derecelendirmek için bir çizgi çizerek çarktaki her kategoriden memnuniyetini derecelendirir. Bunu yaparak danışan, yaşamlarının hangi alanlarına dikkat edilmesi gerektiğini açıkça görecektir. Danışan daha sonra, tatminin düşük olduğu yaşam alanları etrafında hedefler belirlemeyi veya bir eylem planı oluşturmayı seçebilir. Koç danışanı çarkın doldurulması bakımından şu şekilde yönlendirebilir:

• Çemberin çevresi danışanların yaşam çarkını temsil eder. Danışana görsel olarak tarif etmek için tamamlanmış bir çark örneğini gösterilebilir.
• Daha sonra boş çark gösterilip, “Bu sizin yaşam çarkınız olsaydı, inişli çıkışlı bir yolculuk olur muydu?” şeklinde bir soru yöneltmek bir başlangıç olabilir. Bu aşamada danışandan her bir alan için başarı veya memnuniyetin nasıl hissedileceğini düşünmesini istemek gerekir.
• Sonra, danışandan yaşamının her alanından memnuniyet düzeyini, her bölüme bir çizgi çekerek sıralamasını istemek gereklidir. Bu puanlama 1 (hiç memnun değilim) ile 10 (tamamen memnunum) arasındadır.
• Danışan çarkı doldurduktan sonra koç, çarkı inceler ve analiz eder. Buna göre danışanına yaşam çarkından öğrendikleri konusunda koçluk yapar.
• Son aşamada danışanın çarkın bir alanındaki puanını yükseltmek ve böylece yaşam dengesini iyileştirmek için üzerinde çalışması gereken en az bir eylem belirlemek önemlidir (Burada GROW Modeli’ni kullanarak bu egzersiz ile bütünleştirmek mümkündür).

Koç, çarkı inceleyip analiz ettikten sonra, danışana bazı amaçlı sorular yönelterek çarktan elde edilen sonuçları değerlendirmesini ister. Böylece koç, danışanının özelliklerini, ilgi alanlarını, hedeflerini belirleyebilecek ve danışan için koçluğu kişiselleştirerek faydayı maksimize edebilir. Koç, çarkın tamamlanmasından sonraki süreçte şu türden sorular yöneltebilir:

• Sizin için sürprizler var mı?
• Çarkınıza baktığınızda hayatınız hakkında ne hissediyorsunuz?
• Şu anda bu alanlarda nasıl vakit geçiriyorsunuz?
• Bu alanlarda nasıl vakit geçirmek istersiniz?
• Bu unsurlardan hangisini en çok geliştirmek istersiniz?
• Bu değişikliklere nasıl yer açabilirsiniz?
• Bu değişiklikleri gerçekleştirmek için başkalarından ne tür yardım ve iş birliğine ihtiyacınız olabilir?
• Bunu 10 puan yapan nedir?
• Bu 10 puan nasıl olurdu?
• Hiç kaydettiğiniz sayının üstüne çıktınız mı?
• Daha önce ölçekte daha düşük olmaktan ne öğrendiniz?
• Ölçekte hangi sayı olmak istiyorsunuz?
• Ölçeği yükseltmek için ne yapabilirsiniz?
• Ölçeği yükseltmeye başlamak için ne gibi adımlar atabilirsiniz?
• Ölçeği yükseltirseniz, oraya vardığınızı nasıl anlayacaksınız?
• Önümüzdeki hafta bu zamana kadar ölçekte bir puan yukarı çıkmanız için ne olması gerekiyor?
• Ölçeği yükseltmenizi ne etkileyebilir?
• Bu engeli aşmak için ne yapabilirsiniz – nasıl hazırlanabilirsiniz?

Genel olarak konu başlıkları yukarıdaki örneklerde sıralananlar gibi olabilmekle beraber, koçun veya danışanın başka etiketleri veya kategorileri olabilir. Çarkın yapısı, koç ile danışanın arasındaki koçluk ilişkisine ve danışanın ihtiyaçları ve ilgi alanlarına göre değişebilir. Bunun yanında belirtmek gerekir ki bu araç, bir danışanın yaşamındaki dengenin nasıl olduğunu gösterirken çarkın doldurulduğu andaki çeşitli alanlardaki memnuniyet düzeyini ölçer. Geçmişte nasıl olduğunun veya danışanın gelecekte ne olmasını istediğinin bir resmi değildir; o anda çekilmiş bir fotoğraftır. Danışanın ne kadar iyi performans gösterdiğine veya neyi başardığına dair bir karne değildir. Fakat diğer yandan, durum tespiti, aksayan noktalar ve hedeflerin belirlenmesi noktasında önemli bir yardımcıdır.

ICF koçlarından destek almak isterseniz Koçluk Merkezi ile iletişime geçebilirsiniz.