Koçluk Soruları Nasıl Olmalıdır?

Koçlar, bir kişinin algılarını, kararlarını ve entelektüel işlevlerini geliştirmek için özel stratejiler uygular. Bunlar içerisinde en önemlilerinden biri, koçluk sorularıdır. Koçluğun özünde insanlara ne yapacaklarını söylemekten ziyade, doğru soruları sormak, cevaplar almak ve cevaplara göre yeniden sorular sormak vardır. Koç, soruların değerli öğrenme fırsatları olduğunun farkındadır ve yansıtıcı sorular kullanarak koçluk yapılan kişiyi öğrenmeye yönlendiren kolaylaştırıcı bir rol oynar. Her soru, ele alındığında önemli gelişmelere yol açabilecek hususları tanıyarak öğrenmek ve strateji belirlemek için bir fırsat sunar. Bu nedenle, son derece gelişmiş uygulamalı koçluk becerilerine sahip bir koç, vurgulayan bir eğitmen modundan ziyade, koçluk ilkelerini işlevsel hale getiren bir süreci kolaylaştıracak sorular sormaya odaklanır. Koç, düşünceyi harekete geçirmek, farkındalığı, motivasyonu artırmak, danışanı sürecin içerisinde tamamen gönüllü olarak dahil olmasını teşvik etmek vermek için koçluk soruları kullanır.

Nörobiyoloji alanındaki çalışmalardan, insan zihninin bir soruyu yanıtlamaya karşı koyamayacağı bilinen bir durumdur. Birinden beyaz bir fil düşünmemesini istemekle ilgili yaygın deney, zihnin önerilere nasıl tepki verdiğini gösterir. Sorular da aynı şekilde çalışır. Koçun danışana bir soru sorması, onun hemen cevap aramaya başlamasını tetikler. Bu açıdan koçun en temel araçlarından biri, danışanın derinlerine ulaşan ve içgörü oluşturan, danışanın yeni olasılıklara erişmesine izin veren teşvik edici soruların kullanılmasıdır. Bir koçun temel koçluk konuşmasını ne kadar ustaca ve başarılı bir şekilde yürüttüğü, koçluğun temelini oluşturan sorular sorma yeteneğine bağlıdır. Bu sorular, danışanın düşüncesine rehberlik eder ve odaklanır. Soruların danışanın düşünce ve davranışını harekete geçirmek konusunda güçlü olmaları gerekir. Güçlü sorular, dikkati odaklamak, danışanın hislerini değiştirmek ve danışanı, farkındalığının dışında olduğu için önceden düşünülmemiş seçimler yapmaya ve eylemlerde bulunmaya yönlendirmek için esrarengiz bir güce sahiptir.

Koçluk sorularının altında belirli bir amacın yattığını söylemek mümkündür. Koç, sorduğu her soruyu amaçlı ve bilinçli olarak sorarak danışanı durumu hakkında konuşmaya, açılmaya, farkında olmaya teşvik etmeye çalışır. Elbette her durum karşısında sorular her sorunun farklı bir amacı olabilir.

Koçluk Sorularını Sınıflandırma

Koçluk sorularının biçimlerini sınıflandırmak gerekirse, koçlukta etkili bir şekilde kullanılan birkaç farklı soru türü vardır. Bunlara örnek olarak şu sorular verilebilir:

Açık uçlu sorular: Koçun diyaloğu teşvik etmek için sorduğu sorulardır. Örneğin ne, nerede, ne zaman, nasıl? Lütfen daha fazlasını söyleyebilir misiniz? Tarif edebilir misiniz? Biraz daha açabilir misiniz?

Kapalı sorular: Koçluk yapılan kişinin “evet” yanıtını geri yansıtmak veya kolaylaştırmak için sorulan sorulardır. Örneğin tarif ettiğiniz şey bu mu?, Bu konuya farklı bir açıdan yaklaşmak ister misiniz? Kendinizi önceki duruma göre daha iyi hissediyor musunuz?

Sokratik sorular: Olumsuz veya yararsız düşüncelerin kanıtlarını sorgulamak için sorulur. Örneğin, böyle olmadığı zamanlar oldu mu? Bu düşünceye sahip olmak size ne ölçüde yardımcı oluyor? Bu durumun tam aksi olsaydı ne yapardınız?

Ölçeklendirme soruları: Çözüm odaklı koçlukta problemin ölçeğini veya problemle başa çıkmadaki güven seviyesini derecelendirmek için sıklıkla kullanılır. Örneğin 1’in önemli olmadığı ve 10’un çok önemli olduğu durumlarda birden ona kadar bir ölçekte (skalada), bu sorunu nasıl değerlendirirsiniz? 1’den 10’a kadar puan verecek olsanız, ne hedefi ne kadar arzuladığınıza kaç puan verirdiniz?

Koçluk sorularını soruş şekli, karşıdaki kişinin yanıt veriş şeklini etkiler. Başka bir kişinin sağlığı veya esenliği hakkındaki günlük sorularda bile bu farkı görmek mümkündür. Örneğin, “Daha iyi hissediyor musun?” sorusu, cevap olarak kısa bir “evet” demeyi davet eder. Ancak bunun yerine “Nasıl hissediyorsun?” gibi bir soru, diğer kişi bir cevap vermek isterse, daha uzun ve daha eksiksiz bir yanıtın yolunu açar. Dolayısıyla bir danışandan gerçeklere dayalı cevaplar arayan sorularda ve daha derin bir yanıtı teşvik eden sorularda da bu tür farklılıklar söz konusudur. Koçlukta, bir seans sırasında elbette koçun amacına bağlı olarak sorunun biçimi değişse de genel olarak danışanın iç dünyasında yatan gerçekleri anlamak maksatlı olarak daha derinlikli, konuşmaya ve anlatmaya teşvik edici sorulara daha fazla başvurulur.

Koçluk Sorularının Özellikleri

Etkili koçluk sorularının bir takım ortak özellikleri vardır. Bu özelliklere örnek olarak şunlar verilebilir:

• Düşünmeyi ve meydan okumayı teşvik ederek danışanın öz farkındalığını arttırırlar.
• Doğru cevabın dürüst bir biçimde verilmesini teşvik ederler.
• Bilgi istemenin ötesine geçerek, keşfetmeyi teşvik ederler.
• Danışanı kendi sorumluluğu nu almaya teşvik ederler.
• Danışanın gündemine sıkı sıkıya bağlı kalırlar.
• Danışan için öğrenmenin önünü açarlar.

Etkili Olmayan Koçluk Soruları

Bir koçun etkili olmasın sorular önemlidir, ancak ne tür soruların nasıl sorulduğu daha önemlidir. Soru sorarken, bu sorunun altında belirli bir niyet, amaç olması gerekir. Sorunun yanıtı aldığında, bu yanıtın birtakım analizler yapmaya ve sonuçlar çıkarmaya imkân tanıması gerekir. Bu konu koçluk uygulamasının temel faktörlerinden biridir, aksi takdirde bu koçluk değil, iki kişi arasındaki bir konuşmadan ibaret olur. Koçluğun temel farkı, güçlü gözlem, dikkat, dinleme gibi becerilerin tanında doğru ve etkili soruların sorulmasında yatar.

Anlaşıldığı gibi, rasyonel, fayda sağlayıcı ve özenli soruları sormak önemlidir. Ancak, bazı hallerde sorulacak olan soruların daha fazla hassasiyeti olabilir. Örneğin bir koç, danışanın “Daha fazla para kazanmam gerekiyor, bu benim için çok önemli” dediğini duyar. Koç, bunun arkasındaki motivasyonu anlamak istediğine karar verebilir ve bu nedenle aşağıdakilerle yanıt verebilir:

Çok karmaşık bir soru

Örneğin “Bu konudaki motivasyonlarınızı ve daha fazla para kazanmak istemenize neden olan şeyi düşündüğünüzde, bunun altında tam olarak neyin yattığını düşünüyorsunuz?” Bu harika bir soru değildir. Uzun ve çok karmaşıktır. Dinleyiciden karşılaştırması, analiz etmesi ve sonra bir şeyi fark etmesi istenir. Ayrıca, koç cevabı biliyormuş ve koçluk yapılanın da bu soruyu bulması gerekiyormuş gibi, belirli bir idrake varmak için zımni bir baskı vardır. Danışanın cevabı “yanlış” alması veya daha kötüsü cevap verememesinin bir sonucu olarak, konuşma rahatsız edici veya yorucu hale gelebilir. Alternatif olarak, koçun sorusu şu olabilir:

Çok sıradan bir soru

“Öyleyse sizin için daha fazla para kazanmanın anlamı ne?” Yine, harika bir soru değildir. Kısa olmasına rağmen, aynı zamanda çok sıradan ve odaktan yoksun bir sorudur. Bu soruya verilecek yanıt da aynı derecede saygısız olabilir: Örneğin “Bilmiyorum, öyle olmasını istiyorum”. Ek olarak, bireyin daha fazla para kazanmak istemesinin “yanlış” olduğunu gösteren ince bir ton vardır. Bu ifade aynı zamanda çocuklarıyla bir sorunu tartışan anne babaların kullandığı ifadeye de benzer: “Peki bu yaygara ne o zaman?” .

‘Neden’ sorusu

“Neden daha fazla para kazanmak istiyorsunuz?” Anlaması kolay ve yanıt vermesi oldukça kolay, ancak riskleri olan “neden” kelimesini içeren bir sorudur. Birine “neden” diye sorduğumuzda, kendisini haklı çıkarması için bir talep olarak yorumlanabilir. Kişi bu baskıyı hissettiğinde savunmaya geçebilir ve kendi eylemleri için “mantıklı” bir durum oluşturmaya başlayabilir. Eğer gerçekten bir soruya “neden” kelimesiyle başlamak gerekiyorsa, bu tür hassas durumların konuşma tonunu kontrol etmek ve biraz yumuşatmak önemlidir.

Etkili sorular

İyi sorular kapıları açan anahtarlardır. En iyi soru, koçluk yapılan kişinin yanıtlayabildiği sorudur çünkü anlaşılması basit ve tonu zararsızdır. Soru yardımcı olursa, konuşmayı yararlı bir şekilde ilerletmek için gereken bilgileri ortaya çıkaracaktır. Etkili sorular şunları içerebilir: “Para kazanmanın sizin için önemi hakkında biraz daha fazla şey söyleyebilir misiniz?” Bu nazik, saygılı bir sorudur, belki biraz genel olabilir, ancak ilerleme sağlaması muhtemeldir. Başka bir örnek “Yani para önemli tabi ki, bana bu konuda birkaç şey daha söyleyebilir misiniz?” Biraz daha rahat, biraz daha az doğrudan ve yine de kolayca hedefi vurabilecek bir sorudur. Başka bir alternatif, “Daha fazla para kazanmanın sizin için önemli nedir?” Bu soru daha doğrudandır ve iyi bir ilişkiye ve oldukça yumuşak bir ses tonuna sahip olmanıza bağlıdır. Koçlukta, koçluk yapılan kişi düşüncelerine konsantre olabildiğinden ve doğal olarak yanıt verebildiğinden, basit ifadeli sorular konuşmanın düzgün akışını teşvik eder.

ICF koçlarından destek almak isterseniz Koçluk Merkezi ile iletişime geçebilirsiniz.