Koç Ne Yapar? Ne Yapmaz?
Koçluk mesleği ile ilgili herkesin bildiği bir şeyler vardır. Ve bu bilgileri birleştirdiğimizde karşımıza karışık bir bilgi yığını çıkabiliyor. Bir koç ne yapar ne yapmaz insanların kafasında tam olarak net olamayabiliyor. Bu yazımızda koç ne yapar ne yapmaz konusuna değineceğiz.
Koçluğun İşlevi Nedir?
Yeni fikir, model, yaklaşım ve tekniklerin eklenmesiyle koçluk, ölçülemeyecek kadar zenginleşirken, koçluğun kesin doğası ve neyi başarmak için tasarlandığı, bir koçun esasında neyi başarmayı amaçladığı konusunda kafa karışıklığının artmaması adına bir koçun temel olarak ne yaptığı ne yapmadığını irdelemek önemli olabilecektir. Koç, insanların bir fark yaratmak ve kendi etkinliklerini geliştirmek için daha güçlü hissetmelerine yardımcı olur.
Bireyin benzersizliği, dünya görüşü, özellikleri, karakteri, yetenekleri, değerleri, tutumları ve tercihleri ile uyumlu olarak iç görüler, keşifler elde etmesini ve ileriye doğru harekete etmesini sağlar. İnsanların kişisel yeteneklerini, kişilerarası becerilerini ve başkalarını anlama ve empati kurma kapasitelerini keşfetmelerine ve geliştirmelerine, potansiyellerini açığa çıkarmalarına destek olur. Bu da insanların kendi zorluklarını, zayıf ve güçlü yönlerini, becerilerini, yeteneklerini ve potansiyellerini daha iyi anlamalarına ve gelecekleri hakkında bilinçli seçimler yapmalarına yardımcı olur.
Bir koçluk içerisinde koçun temel olarak yaptığı en önemli şeylerden biri, karşısındaki kişiyi, yani koçluk alan danışanı umursaması, değer vermesi ve bunu hissettirmesidir. Koçluk, sadece bilgi temelli bir iş değil, insanı geliştiren bir meslektir. Koçların zamanlarının çoğunu danışanlarını geliştirmek, desteklemek ve olumlu yönde değişimler göstermek noktasında harekete geçirmek için harcadıkları göz önüne alındığında, danışanlarının başarılarını ve değerlerini önemsemek, koçluk sürecinin sorunsuz işlemesini sağlayan önemli bir unsurdur.
Gerçek ilgi olmadan, koçun etkinliği önemli ölçüde düşer. En başarılı koçlarda “kıvılcım” vardır. İyimserdirler, doğal olarak pozitiftirler, insanlarla çalışmaktan zevk alırlar, verecek çok şeyleri vardır, gözlerinde bir ışıltı vardır ve doğal olarak başkalarını da olumlu etkilerler. Diğer yandan, koçluk süreci, koçun duyarlı olmasını gerektirir. Bu açıdan koç, danışanın enerjisini ve ruh halini hissedebilir, incelikleri ayırt edebilir, bilgiyi elde etmenin yanında, söylenenlerle ilgili gerçeği sezgileriyle hissedebilir.
Koç ne yapar ne yapmaz?
Bir koç, iyi bir konuşmacıdır, iletişimcidir. Koçluğun konuşmaya dayalı olduğu göz önüne alındığında, başarılı bir koç, fikirlerin, kavramların, duyguların, bilgilerin, gerçeklerin, isteklerin, değerlerin ve önceliklerin; karşılıklı alışveriş ve karşılıklı akışın olduğunun farkındadır. Başarılı koçlar, danışanlarının her birinden, ona verdikleri kadar ondan da bir şeyler öğrenmeyi bir uygulama haline getirir. Bu, koçları taze, alçakgönüllü, girdilere açık ve danışanlarının istek ve ihtiyaçlarını karşılamak için uyarlamaya istekli tutar. İşinde iyi olan bir koç, koçluğu bir teknik olarak değil, bir sanat olarak görür. Koçluğa belirli araçlar ve teknikler gerektiren bir sanat olarak yaklaşan profesyonelin, koçluk yapan birinden çok daha başarılı olması muhtemeldir. Bir koçun temel olarak yaptığı şeyleri şu şekilde özetlemek mümkündür:
1. Koç ne yapar ne yapmaz konusunda ilk değineceğimiz şey bireylerin özgürlüğüdür. Bir koç, bireyin konuşmalarının yönünü belirlemesine izin verir. Danışan, koçla bir seans için buluştuğunda, koç sabit bir planla gelmez. Sohbeti yöneten kişidir; koç gözlemler ve dinler, ancak danışanı tüm süreçlere aktif bir şekilde dâhil eder. İletişim ve etkileşim karşılıklıdır. Koç, bireyin bağlamını anlamaya başladığında, daha fazla soru sorabilir ve gözlemleri hakkında konuşabilir. Bu, koç bir ayna tutuyormuş gibi, bireyin durumu net bir şekilde görmesine, analiz etmesine, değerlendirmesine ve anlamlandırmasına yardımcı olur.
2. Bir koç, danışanın hedefleri belirlemesine ve bunlara öncelik vermesine yardımcı olur. Çünkü bir danışanın gelişim yoluna karar vermeden önce, hedefinin veya hedeflerinin ne olduğunu ve ne olabileceğini kesin bir şekilde anlaması gerekir. Bir koç, bireyin özel yaşamdaki hedeflerini veya iş hedeflerini kişisel planları ve hayalleriyle ilişkilendirmesine yardımcı olur. Bunu yaparken de motivasyonu ve odaklanmayı geliştirir. Daha sonra koç, bireyin atması gereken pratik adımları belirlemesine yardımcı olur.
3. Koç ne yapar konusunun diğer bir yönü doğru sorular sormaktır. Bir koç, bireye rehberlik etmek ve karşılaştıkları sorunları anlamalarına yardımcı olmak için sorular sorar. Koç, doğru soruları sorarak, bireyin konuşmaya odaklanmasına ve ilgili konuları gerçekten keşfetmesine yardımcı olur. Ancak, iyi bir koç belirli bir cevap öneren yönlendirici sorular (örneğin, ‘X’in daha iyi bir fikir olabileceğini düşünüyor musunuz?’ veya ‘bunun yerine bu şekilde yapmak konusunda ne düşünüyorsunuz?’) sormaz. İyi koçluk soruları, koçluk yapılan kişiye ne yapması gerektiğini söylemez. Bunun yerine, düşünmelerine, olayları net bir şekilde görmelerine ve kendi yollarını keşfetmelerine yardımcı olurlar. Bir koç, örneğin, “Şu anda karşılaştığınız en büyük zorluk nedir?” diye sorabilir. “Burada sizin için başarılı bir sonuç ne olurdu?” veya “Şimdi ileriye doğru bir adım olacak ne yapabilirsiniz?” gibi sorular, danışanın kendisini keşfetmesini sağlayan türden sorulardır. Alınan yanıtlara göre koç, süreci danışana fayda sağlayacak yönde organize eder.
4. Bir koç, sorunların ardındaki duyguları fark eder ve bireyin de bunları anlamasına yardımcı olur. Bir koçluk konuşmasında, genellikle gizli duygular da yüzeye çıkar. İyi bir koç, bireyin duygularının farkına varmasına ve gerektiğinde duygularını keşfetmesine yardımcı olur.
5. Koç ne yapar konusunun son kısmı ise teşvik edici olmasıdır. Bir koç, bireyi şu anda bulunduğu yerden olmak istediği yere götürecek olan ilerlemeye yönlendirir. Birçok koç, koçluk görevlerini seanslar arasında tamamlanacak şekilde ayarlar. Bir dizi seans boyunca koç, koçluk yapılan kişiyi başarıya giden adımları izlemesi için motive etmeye yardımcı olur, koçluk yapılan kişinin gelişimini takip eder ve onları nihai hedefe odaklanmasını sağlar. Koç, koçluk alan için onun yerine herhangi bir işi yapmaz ve onlara tavsiyede bulunmaz. Bireyin hedeflerine ulaşmada uygun stratejileri bulmasına yardımcı bir rehber görevi görür. Koçluk kavramını netleştirmek için, koçluğun ne olmadığını düşünmek, bir koçun ne yaptığının yanında ne yapmadığını da değerlendirmekte fayda vardır.
Her şeyin başında şunu belirtmek gereklidir ki tavsiye vermek bir koçun görevi değildir. Koç, karşısındaki koçluk yapılan kişiye tavsiyelerde bulunmaz. Koç, bunun yerine, karşısındaki bireyin doğru olanı, kendisi için uygun ve olumlu olanı kendisinin keşfetmesini sağlayacak yollar bulur. Koç, direktifler vermez, konuşma dili ve yaklaşımında iletişimin iki tarafının da eşit olduğu ve danışanın kendi farkındalığı neticesinde sonuçlara varmasının önemli olduğunu iletir.
Koç, karşısındaki kişiyi yargılamaz, önyargılı yaklaşmaz. Koçluk, insan davranışlarını anlamakla ilgilidir. Bu, insanları özünde oldukları kişiyle yeniden bağlantı kurmaktan alıkoyan kalıpları anlamakla ilgilidir. Koç, insanları, güçlü yanlarından faydalanabilmeleri için, kendileri hakkında gerçekten neyin doğru, neyin iyi, neyin pozitif veya yararlı olduğu konusunda farkındalık geliştirmeye teşvik eder.
Koç, erişilemeyecek hedefler peşinde koşmanıza göz yummaz, karşısındaki kişiyi kırmamak adına gerçeği saptırmaz, bir kişide var olmayan bir şeyi vadetmez. Bir koç, tüm koruma ve tüm maskeler olmadan, birinin kim olduğunu bulmasına yardımcı olur. İşin özü, koçluk yapılan kişinin gerçekten kim olduğu, hangi yeteneklere, bilgilere, becerilere, donanımlara, güçlü veya zayıf yönlere ya da potansiyellere sahip olduğunu ve onun için gerçekten neyin doğru olduğunu bulmasına yardımcı olmaktır. Diğer yandan koç, bir kişide bulunan güçlü yönlere odaklanır, onu öne çıkarır ve daha fazlasını ortaya çıkarmaya yardımcı olur.
Tüm bunlarım yanında bir koç, hayatın çeşitli yönlerinde koçluk alan kişinin önemli bir destekçisidir. Koçluk seansları bir konuşma terapisine benzer; ancak koç, klinik açıdan bir durumu iyileştirici kişi veya terapist değildir. Bir koç, geçmişle uğraşmak yerine öncelikle geleceğe bakmaya, yeni hareket etme ve düşünme yolları bulmaya odaklanır. Depresyon, anksiyete sorunlar, eğitimli bir terapiste ihtiyaç olduğunu gösterir. Doğru koç sorular sorar, dinler, gözlemler, analiz eder ve duyduklarını yansıtır. Karşısındaki koçluk alan kişiyi yeni ve daha becerikli yollarla düşünmeye teşvik eder, ancak bir koç koçluk alan kişi için hiçbir şeyi çözmeyecek, bunu koçluk deneyimi, yöntemleri, araçları ve kabiliyeti ile koçluk alan kişinin kendisinin yapmasını sağlayacaktır. Bir koç, samimi, içten davranır, dinler, anlatır, iletişim ve etkileşimi kuvvetlidir, ancak koç, yakın arkadaşlık yapmaz. Çünkü aile ve arkadaşların iyi niyetleri vardır, ancak tarafsız değildirler. Karşıdaki kişinin içerisinde yer aldığı duruma çok yakın olmak, geliştirilmesi gerekebilecek alanları görmeyi sınırlayabilir, objektifliği zedeleyebilir. Bu açıdan iyi bir koç, arkadaş değildir. Bir koçun değeri, genellikle bağımsız, dış etki olmadan, objektif olarak davranmaktan, bir dış göz ve ses olmaktan gelir.
ICF koçlarından destek almak için Koçluk Merkezi ile iletişime geçebilirsiniz.