Modern dünyamızda sonsuz alternatif seçenekten ve karardan söz etmek mümkündür. Bazı kararlar anlık olarak verilirken, bazıları üzerinde düşünmek gerekir. Sizin için doğru olan bir alternatifi seçmek çoğu durumda zor olabilir. İşinizi bırakmanız mı yoksa işinizde kalmanız mı, bir teklifi kabul etmeniz mi yoksa bir başkası için ondan vazgeçmeniz mi, satın almanız mı yoksa kiralamanız mı gerektiğini merak ettiğiniz ve ikilemde kaldığınız anlar olmuştur. Ancak verdiğiniz kararlarda birini seçtiğinizde diğerinden kazanabileceğiniz maliyeti veya fırsatı biliyor musunuz? Bu sorunu çözen basit ve pratik bir yöntem var: Fırsat maliyetini bulmak.

Fırsat maliyeti en kısa tabiriyle belirli bir seçeneği seçtiğinizde, bir diğerinden vazgeçmenin bedeli, o fırsatı kaçırmanın maliyetidir. Fırsat maliyetleri kişisel yaşamınızı, geleceğinizi, mutluluğunuzu etkiler. Hiç boşanmış birine, evlenmeseler veya başka biriyle evli olsalar hayatlarının nasıl olacağını sorun. Ya da zamanlama doğru olmadığı için hayalinizdeki evi satın almaktan vazgeçseniz ve iki yıl sonra değerinin önemli ölçüde arttığını öğrenseniz ne olur?

Dünyaca ünlü Beatles grubunun kurucuları John Lennon ve Paul McCartney bir rock and roll grubu kurmamaya karar verseydi veya dünyanın en zenginlerinden olan Bill Gates kendi yazılım şirketini (Microsoft) kurmak yerine IBM için çalışmaya karar verseydi, tarihin nasıl değişeceğini düşünebilir misiniz? Şu anda okuduğunuz üniversiteyi seçmeseydiniz de bir diğerini seçseydiniz, bulunduğunuz mesleği yapmak yerine başka bir alanda ilerlemeyi tercih etseydiniz yaşamınız nasıl olurdu? Ya da borsadaki bir şirkete yatırmak yerine, altın almak daha mı kazançlıydı? Bunlar yalnızca birer örnektir, ama fırsat maliyetleri her yerdedir ve büyük ya da küçük, alınan her kararda ortaya çıkar. Güçlü karar verme becerileri, yöneticiler, küçük işletme sahipleri ve günlük yaşamda bireyler için önemlidir ve bunun bir parçası da fırsat maliyetini tanımayı öğrenmektir.

Fırsat Maliyeti Nedir?

Fırsat maliyetleri, bir bireyin, bir yatırımcının veya bir işletmenin herhangi bir durumda herhangi bir alternatifi diğerine tercih ederken kaçırdığı potansiyel faydaları temsil eder. Fırsat maliyeti, ekonomide bir şeyi yapmamanın maliyetini belirlemek için kullanılan bir kavramdır. Ekonomide fırsat maliyetleri, sınırlı kaynaklar verildiğinde o kaynağın bir sonraki en iyi alternatif kullanımının değerini ifade eder. Ancak fırsat maliyeti yalnızca ekonomi ya da finansla veya işletmecilikle ilgili değildir. Günlük yaşamın içerisinde verilen bireysel her türlü kararda da söz konusudur. Bu açıdan ele alındığında fırsat maliyeti, seçilmemiş bir seçenekten elde edilecek olan vazgeçilen faydadır. Karar vermede kaybedilen alternatif eylemin değeridir ve genellikle parasal bir değerdir.

Finans alanında, birkaç olası alternatif olduğunda ve sınırlı kaynaklar olduğunda yatırımları değerlendirmek için kullanılır. Örneğin, bir yatırım fonu size yıllık %20 faiz oranı sunuyorsa ve elinizde değerlendirmediğiniz 100.000 lira varsa, o parayı o fona yatırmamak sizin için yılda 20.000 liralık bir fırsat maliyetine yol açar.

Bu kavram, hayatın karar vermek zorunda olduğumuz her alanına yayılabilir çünkü aynı parayı aynı anda iki farklı şeye harcayamayacağımız gibi, aynı anda birden fazla yerde bulunamayız veya hepsini aynı zamanda yapamayız. Çoğu durumda alternatiflerden birini seçmek durumunda kalırız ve bir şeyi seçtiğimizde, attığımız bir veya daha fazla alternatif vardır. Yani birini seçtiğimizde, diğerlerinden otomatik olarak vazgeçmiş oluruz.

Fırsat Maliyeti Nasıl Hesaplanır?

Her durumda net fırsat maliyetlerini hesaplamak için pratik bir matematiksel formül olmasa da bu, maliyet kararlarını bir yönde veya başka bir yönde etkileyebilecek hususları tartamayacağınız anlamına gelmez. Genel olarak, fırsat maliyetlerinizi hesaplama formülü aşağıdaki gibidir:

Fırsat maliyeti = Neyi feda ettiğiniz / Ne kazandığınız

Şimdi bu denkleme biraz daha yakından bakalım. Genel olarak, fırsat maliyetleri tamamen seçeneklerle ve bir alternatifi seçmeden önce bu seçenekleri tartmakla ilgilidir. Buradaki amaç, değere yol açan bir karar vermektir, yani ister finansal ister yaşam tarzı odaklı olsun, bir sonucu feda etmekten ne elde ediyorum ve fırsat maliyeti kararı vermekten ne kazanıyorum? Sorusunu cevaplamak ile ilgilidir.

Bu denklemde, fırsat maliyetlerini hesaplama formülü netlik kazanır. Buna göre, temel olarak, fırsat maliyetleri, yaptığınız fedakarlıklara karşılık elde ettiğiniz ticari, finansal veya yaşam tarzı sonuçlarını ölçtükten sonra geriye kalanlardır.

Fırsat Maliyeti Size Ne Anlatabilir?

Fırsat maliyetleri, para, kariyer, ev ve aile ve diğer yaşam tarzı unsurları dahil olmak üzere hayatınızın çeşitli ve kritik yönlerini etkileyebilir. Genel olarak, para, zaman veya yaşam tarzı seçimleri gibi bir seçeneği diğerine tercih etmek ve sonuçlarıyla yaşamak anlamına gelir.

Fırsat maliyetleri yaşamın oldukça erken dönemlerinde başlar. Örneğin ya üniversiteye gitmeyi ya da bir zanaat öğrenmeyi seçerseniz veya üniversiteye giderseniz hangi bölümü seçeceğinize karar vermek durumunda kalırsınız. Bölümün haricinde üniversite, şehir seçmek durumundasınızdır. Tüm bunlar birer karardır ve seçenekler arasından belirli bir seçeneği seçmektir. Elbette bu seçim, başka seçimlerden vazgeçmek anlamına gelir. Her seçeneğin kendine göre artıları eksileri, avantajları veya dezavantajları olabilir. Ancak şu kesindir ki, birini seçmek, diğerinden vazgeçmektir. Bu bakımdan doğru olan seçeneğe karar vermek için nelerden vazgeçildiğinin bilinmesi, doğru kararı almak noktasında önemli bir destekleyici unsur olabilecektir.

Pek çok insanı etkileyen bir başka büyük ikilem, bir iş kurmayı veya kariyerlerini ilerletmeyi seçmektir. İlk başta, yeni bir iş kurmanın maliyeti, bu yolu izleme konusunda iki kez düşünmenize neden olabilir. Yine de bir iş kurmak birçok fırsatı beraberinde getirir. Öte yandan, kariyerinizde ilerlemek, yeni beceriler geliştirmenizi ve hayatta ilerlemenizi sağlayabilir.

Yatırımcılar her zaman en yüksek veya en güvenli getiriyi elde etmek için paralarını nasıl yatıracaklarına dair seçeneklerle karşı karşıyadır. Yatırımcının fırsat maliyeti, vazgeçilen bir alternatifin maliyetini temsil eder. Dolayısıyla, yüksek riskli hisse senetleri yerine devlet tahvillerine yatırım yapmayı seçerseniz, seçtiğiniz bu yol finansal açıdan daha düşük riskli ve daha güvenli olabilir, ancak seçtiğiniz kararda diğerine karşı bazı önemli getiri fırsatlarını da kaçırmış olabilirsiniz.

Bir işletme sahibiyseniz, fırsat maliyeti sıklıkla devreye girecektir. Belirli bir kararın kaçınılmaz sonuçlarının, o kararın getireceği kazanımlara ağır basıp basmadığını tartmak için çok zaman harcamanız gerekecektir. Ancak ister ticari ister kişisel yaşam söz konusu olsun, fırsat maliyeti her karar almada söz konusudur.

Fırsat maliyeti her zaman parayla ilişkili olmak durumunda değildir. Örneğin bir öğrenci iyi bir not alabilmek uğruna bir sınava çalışmak için bir film izlemeye gitmekten vazgeçerse buradaki fırsat maliyeti, filmin maliyeti ve onu izlemenin keyfidir. Bir başka kişi araba kullanmak yerine işe otobüsle gitmeye karar verdiğinde, arabayla ulaşması 30 dakikayken, otobüsle oraya varması 60 dakika sürüyorsa buradaki maliyet zamandır, fırsat maliyeti 30 dakikadır.

Bir ev satın almak veya bir iş kurmak gibi büyük kararlar vermeden önce, muhtemelen finansal kararınızın artılarını ve eksilerini titizlikle araştıracaksınız, ancak çoğu günlük seçimler, potansiyel fırsat maliyetlerinin tam olarak anlaşılmasıyla yapılmaz. Örneğin, bir satın alma konusunda temkinli hissettiğinizde, birçok kişi para harcamadan önce tasarruf hesaplarının bakiyesini kontrol eder. Ancak bu harcama kararını verdiklerinde genellikle vazgeçmeleri gereken şeyleri düşünmezler. Sorun, paranızla başka neler yapabileceğinize veya kaçırılan fırsatları düşünmeden bir şeyler satın alabileceğinize asla bakmadığınızda ortaya çıkar. Ancak fırsat maliyetleri her yerdedir ve büyük ya da küçük, alınan her kararda ortaya çıkar.

SONUÇ

Her alternatifin kendine özgü artıları ve eksileri vardır. En basit örnekler, günlük satın alımlarınızı içerir. İnsanlar genellikle ihtiyacı olan veya istediği her şeyi satın alamayacağın farkındadır ve bundan ötürü ürünleri, ödeyeceği parayı ve alacağı ürün sayısını karşılaştırma eğilimindedir. Günlük yaşamda ve iş yaşamında her an kararlar veririz ve her bir karar, her bir seçenek, bir diğerinden vazgeçtiğimiz anlamına gelir. Örneğin, belirli bir markayı satın almayı seçerek, diğer tüm ikameleri satın alma ve deneme fırsatınızı kaybedersiniz.

Bu yaşamın doğasında vardır. Ancak karar vermede üretkenliğinizi ve verimliliğinizi artırmak için öncelikleriniz olmalıdır. Aklınızda her daim tutmanız gereken nokta, ne zaman bir şey seçerseniz, diğer alternatiflerden de faydalarıyla birlikte vazgeçtiğinizdir. Dolayısıyla herhangi bir şeyin gerçek maliyeti, elde etmek için vazgeçmeniz gereken şeydir.

Genel olarak, bir karar verirken fırsat maliyetini her zaman hesaba katmak çok önemlidir, çünkü çoğu zaman maliyet görünür değildir veya sezgisel bir şekilde hesaplanamaz. İnsanoğlunun gizli olanı hesaba katması kolay değildir. Ancak çoğu zaman fark etmeden kaybettiğimiz veya istemeden de olsa kaçırdığımız fırsatların maliyetinin farkında olsak belki de daha doğru kararlar verebiliriz.

Bu nedenle herhangi bir durumda karar verirken nelerden vazgeçtiğimize dikkat ettiğimizde, alternatifleri daha etkin değerlendirebiliriz. Dolayısıyla fırsat maliyetlerinin farkına varmak ve fırsat maliyetlerinin değerini göz önünde bulundurmak suretiyle düşünmek, bireyleri ve kuruluşları daha karlı, daha kazançlı ve isabetli kararlar almaya yönlendirebilir.

Fırsat maliyeti konusunda farklı bir bakış açısı kazanmak için kendinize şu soruyu sorun: Bir seçeneği bir diğerine tercih edersem hangi senaryolar ortaya çıkabilir? Dahası, masada hangi sonucu bırakıyorum ve benim için bunun fırsat maliyeti nasıl?

Fırsatlar, duygusal veya kişisel nedenlerle benzer maliyetlere sahip olabilir. Bu gibi durumlarda, net bir tavır sergilemek ve burada ele aldığımız ipuçlarını kullanmak, doğru kararlar vermenize ve üretkenliğinizi artırmanıza yardımcı olacaktır.