Belirsizlik Durumlarında Liderlik
Bitmeyen küresel belirsizlikler ve finansal çalkantılar akışından kaçmak neredeyse imkânsız bir hale geldi. Bugün Covid-19 pandemisinin beraberinde getirdiği ve halen tüm dünyada sürmekte olan belirsizlikler, beraberinde getirdiği ekonomik belirsizliklerle beraber günümüzün adeta yeni normali halini aldı.
Yine de, olağanüstü zamanlarda insanların çoğu kendini güvende hissetme ihtiyacını göstermeye devam ediyor. Bundan sonra ne olacağını kimse güvenle tahmin edemezken, belirsizliğin bir süre daha oynaklık yaratması muhtemel görünüyor. Belirsizlik durumlarında liderlik rehberlik ve güvence için her zamankinden daha fazla önemli hale geliyor.
Belirsizlik Zamanlarında Liderliğe Bakış
Benzeri görülmemiş bir belirsizlik ve değişim zamanların içerisinde geçerken, pek çok yapıda olduğu gibi kuruluşlar ve ekipler daha önce hiç olmadığı kadar hızlı hareket eden dönüşümler yaşıyor. Böyle durumlarda insanlar, kendilerini güvende hissetmek için doğal olarak güçlü bir lidere ihtiyaç duyuyor.
Bir liderin işinin önemli bir kısmı ekipleri motive etmek ve rehberlik sunmaktır. Belirsiz durumlar, karar vermeyi herkes için zorlaştırır ve çelişkili bilgi ve görüşlerle başa çıkmayı karmaşık hale getirir.
Kuruluşların ileriye giden yolu gösterecek ve bir enerji ve ilham duygusu aşılayacak liderlere ihtiyacı vardır. Bu her zaman bir ihtiyaçtır, ancak belirsizlik dönemlerinde buna daha fazla ihtiyaç duyulduğu çok açıktır.
Kriz ve belirsizlik gibi dönemlerde liderler, gemiyi fırtınadan kurtaracak bir kaptan olarak görülür. Bir kriz sırasında, bir çalışanın en güvenilir bilgi kaynağı genellikle işverenidir ve bir liderin sözleri ve eylemleri, yönettikleri kişilerin refahı üzerinde büyük bir etkiye sahip olabilir. Gerçekten de, bu zamanlarda kuruluşların karşılaştığı tüm önemli sorunlar, çalışanları önemsemek ve onlara ilham vermek; amacı kucaklayan; çeşitliliği, eşitliği ve kapsayıcılığı vurgulayan; etkinliği artırmak gibi hususların hepsi tek bir şeye indirgenir: liderlik.
Belirsizlik zamanlarında, şu anda birçok işletmenin ele aldığı gibi, ekibiniz sizden liderlik arayacaktır, bu zor olabilir çünkü sonuçta siz insansınız ve sırada ne olduğunu bilmediğinizde kendinden emin olmak zordur. Bir lider olarak göreviniz sakin ve dalgalı sularda gemiyi sabit tutmak veya daha güvenli bir yerlere nakletmektir.
Kuruluşun başarısına yardımcı olacak bir şeyi hızlı bir şekilde belirlemek ve belirsizliğe yol açarken pragmatik ve kararlı bir şekilde kararlar almak, stratejiler belirlemek ve eyleme geçmek çok önemlidir.
Belirsizlik Gibi Koşullarda Karar Verme
Bir liderin değişim, belirsizlik ve krizi yönetme becerisinin önemi hakkında herhangi bir şüphe yoktu, ancak 2020’de küresel salgının ortaya çıkması bu gerekliliği fazlasıyla netleştirdi. Hepimiz gelecekteki pandemilerden kaçınmayı umarken, ortada kesin olan bir şey var – sürekli artan karmaşıklıktan kaçınmamız artık çok da olası değil.
Risklerin minimum olduğu ve etkilerin bilindiği bazı durumlarda, liderlik çok kolay ve hızlı hale gelebilir. Ancak öngörülemeyen olaylar gibi belirsizlik durumlarında, mevcut tüm seçenekleri görmeden ve gözden geçirmeden kararlar vermek felakete yol açabilir. Durum ve sonuç ne olursa olsun, liderler iyi kararlar vermelidir.
Bir lider, seçeneklerini gözden geçirmeden ve herhangi bir anda sahip oldukları her şeyden yararlanmadan önce hem kesinlik eksikliği hem de aşırı stres/belirsizlik konusunda içgörüye ihtiyaç duyar. Bu bilgiye ihtiyaçları vardır, bu nedenle farklı koşullar için hangi eylemlerin işe yarayıp yaramadığını bilirler, bu da durumlarını doğru bir şekilde değerlendirmelerine ve buna göre bilinçli bir karar vermelerine olanak tanır.
Bazı durumlarda, bir kararın olası sonucunu ölçmek için yeterli bilgiye sahibizdir. Bu kararlar diğerlerinden çok daha kolaydır, çünkü geçmiş verilere veya geçmiş deneyimlere bakabilir ve geleceğin de benzer bir kalıp izleyeceğini bilirsiniz. Bu durumlarda, kendiniz için zor seçimler yapmak kolaydır. Ancak belirsizlik dönemlerinde büyük kararlar almak çok zorken, bazen basit bir kararı almak bile sonuçların belirsizliği nedeniyle hem zor olabilir hem de sonuçları yıkıcı olabilir. Bu zamanlarda, büyük liderler kararlı bir şekilde düşünür ve hareket eder. Ekipteki diğer kişilere örnek oluştururken ihtiyaçları yeniden önceliklendirir.
Belirsizlik zamanlarında liderlik yapmak, bir liderin işinin önemli bir yönüdür, ancak bununla birlikte, bazen koşullar ve zorluklar, en deneyimli liderleri bile yeteneklerinin sınırlarına zorlayabilir. Başkalarına başarılı bir şekilde liderlik etmek için liderler önce kendilerini ve daha sonra belirsizlikleri yönetmeyi öğrenmelidir.
Belirsizlik sürecini anlamayı öğrenmek, duygularınızı yönetmenize ve başa çıkmanın yollarını bulmanıza ve sağlıklı, odaklanmış ve üretken kalmanıza yardımcı olmak için çok önemlidir.
Belirsizlikler karşısında bazı temel stratejileri benimsemek, sürekli olarak öğrenme, gelişme ve dünyamızın artan karmaşıklığında daha etkili bir şekilde ayakta kalma yeteneğimizi geliştirebilir. Bu tür dönemlerde ele alınabilecek stratejilere örnek olarak şunları vermek mümkündür:
Risk ve Belirsizlik Arasındaki Ayrım
Bazı insanlar risk ve belirsizliğin aynı şey olduğunu düşünür, ancak bu doğru değildir. Her ikisi de beklenmedik sonuçlar içerirken, risk bilinmeyen olasılıkları içerirken, belirsizlik veri eksikliği nedeniyle belirlenemeyen bir şeydir. Birinin riske girdiğini söylemek, olası tüm sonuçları bildikleri anlamına gelir; bununla birlikte, belirsiz olaylar söz konusu olduğunda, işlerin ne kadar kötüye gidebileceği hakkında bilgi bile yoktur – bu da, herhangi bir seçenek olası bir gelecek gerçeklik gibi göründüğünde, bir sonraki olabilecek herhangi bir şeyi önceden planlamanın neredeyse imkansız olduğu anlamına gelir.
Karmaşıklık ve Belirsizlik Arasındaki Ayrım
Çoğumuz karmaşık ve belirsiz terimlerini, aslında kritik olarak farklı durumları temsil ettiklerinde, birbirlerinin yerine kullanırız. Örneğin, vergi hukuku karmaşıktır, yani doğası gereği oldukça tekniktir ve anlaşılması zordur, ancak sorunu küçük parçalara ayırabilir, bir uzmana (veya birkaçına) danışabilir ve genellikle bir çözüm bulabilirsiniz. Bunun aksine belirsizlikler (veya karmaşık zorluklar da denilebilir), çoğu bilinmeyen ve zaman içinde öngörülemeyen şekillerde değişebilen birbirine bağlı birçok unsur içerir.
Ayrıca, bir boyuttaki bir eylem veya değişiklik, orantısız ve öngörülemeyen sonuçlara yol açabilir. Örnek olarak, dış politika ve iklim değişikliği karmaşık zorluklardır. Bu konularda görüş sıkıntısı olmasa da, net çözümler yoktur. Sonuç olarak, karmaşık zorluklara yönelik çözümler tipik olarak deneme yanılma yoluyla ortaya çıkar ve isteklilik, alçakgönüllülük ve harekete geçme, öğrenme ve uyum sağlama becerisini gerektirir.
Her Şeyin Bilenemeyeceğini Kabul Etmek
Gerçek şu ki, kimse her şeyi bilemez. Özellikle belirsizlik dönemlerinde bu durum daha belirgin hale gelir. Bu tür dönemlerde bir liderin, her şeyi bilmediğini, yanılabileceğini kabul etmesi önemlidir.
Her şeyi bilmediklerini kabul eden liderler sadece doğru ve şeffaf olmakla kalmaz, aynı zamanda iyi bir örnek oluşturur ve başkalarının da öğrenmeye teşvik edildiği bir kültür oluşturmaya yardımcı olur.
Neyi Kontrol Edebileceğinizi Bilmek
Kontrol edebileceğiniz ve kontrol edemediğiniz arasındaki farkı bilmek, aşılmaz görünen bir zorlukla karşılaştığınızda tüm farkı yaratabilir. Ekonomiyi veya durgunluğu kontrol edemezsiniz. Ancak etkileyemeyeceğiniz her faktör için, genellikle yapabileceğiniz birçok faktör vardır. Envanterinizi, reklamınızı, personelinizi ve daha fazlasını kontrol edebilirsiniz. Enerjinizi somut sonuçlara yol açabilecek yönlere yatırdığınızda kendinizi daha güvende hissedecek ve daha iyi sonuçlar göreceksiniz.
Belirsizliğin Yarattığı Stresten Kaçmak Yerine Öğrenmeye Odaklanmak
Kariyerimiz boyunca, tek, kesin ve doğru bir cevapta olduğu gibi cevabı bulmaya şartlanmışızdır. Beynimizin belirsizliği bir risk ya da tehdit olarak görmeye hazır olduğu düşünülürse, alışılmadık durumlarla karşılaştığımızda stres hissetmek fizyolojik olarak normaldir. Bu, özellikle kariyerlerini “doğru” cevabı bilmek veya bulmak üzerine kurmuş yüksek başarılılar için geçerlidir. Bu hoş olmayan duygulardan kaçınmak doğal bir insan eğilimi olsa da, öğrenme, gelecekteki büyüme ve nihayetinde performans için önemli bir engel haline gelebilir. Bu duygulardan kaçınmak yerine, belirsizliği öğrenme sürecinin beklenen ve normal bir parçası olarak kabul etmeyi ve benimsemeyi öğrenmeliyiz. Böyle durumlarda, liderler “her şeyi bilmek” anlayışından “her şeyi öğrenmek” anlayışına geçmelidir. Liderlik anlayışında bu değişim, tüm cevaplara sahip olmanız için üzerinizdeki baskıyı kaldırarak rahatsızlığı hafifletmeye yardımcı olabilir.
Empati ile Liderlik Etmek
Empati, özellikle belirsizlik zamanlarında liderlik için güçlü bir araçtır. Sadece çalışanlarınızı sakin ve odaklı tutmanıza yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda müşterilerinizle bağlantı kurmanıza da yardımcı olabilir.
Müşterilerinizle empati kurmak, onların da yaşadıkları değişiklikleri anlamanıza yardımcı olabilir. Kendinize sorun, “Zor bir ekonomide, müşterilerim hala satın alıyor mu? Onlar için gerçekten önemli olan nedir? Hangi zorluklarla karşı karşıyalar ve kuruluşum bunları gidermeye nasıl yardımcı olabilir?” Müşterilerinizle bağlantı kurmak, reklamlarınızda, fiyatlandırmanızda, ürün tekliflerinizde ve daha fazlasında değişikliklere yol açabilir. Bu şekilde, markanız günümüzün sürekli değişen ortamında alakalı kalır.
Çalışanlarınızla, eğer zaman belirsizse, geleceğin onlar için ne getireceği konusunda muhtemelen gergin olacaklardır. Duygularını ve endişelerini anlamak için zaman ayırın.
Güven ve Bağlılık Oluşturmak
Belirsizlikler herkeste olduğu gibi ekip üyelerinde stres yaratır. Stres altında çalışma, olumsuzlukları beraberinde getirir. Geleceğe ilişkin belirsizlik arz eden durumların endişesi de buna eklendiğinde, olumsuz bir hava esebilir. Uzmanlar, stres altındaki insanların öngörülebilir şekillerde tepki verdiklerine dikkat çekerek genel olarak olumsuzluk arz eden bu tepkilere odaklanma eksikliği, azalan üretkenlik, artan çatışmalar, söylenti üretiminde yüksek artış, iç rekabette artış, azaltılmış iletişim, işlerde gecikmeler, artan paranoya, motivasyon eksikliği, duygusal patlamalar, sorunlarda önemli artış, izin ve devamsızlıkların artması gibi örneklendirmeler yapmışlardır. Bu tür olumsuzlar, zaten belirsizlik dönemlerinde zor günler geçiren kuruluş için iç dinamikleri bozan ve güveni sarsan bir zemini hazırlar.
İnsanlar belirsizliklerin getirdiği değişime direndiğinde ve karşıt görüşler belirsizlik içinde ortaya çıktığında güven genellikle kırılır. Zıt görüşlere sahip olan herkesten şüphe duyma eğilimi vardır, bu da güvenin kırılmasın, ilişkilerin zarar görmesine ve düzensiz bir takıma yol açabilir. Bunun ışığında, belirsizlikten geçerken, kopukluk ve direnişin sürecin bir parçası olduğunu unutmayın. İnsanların deneyimlerini paylaşmak için kendilerini güvende hissetmelerine yardımcı olacak yolları keşfedin ve herkesin elinden gelenin en iyisini yaptığına güvenerek fikir farklılıkları için bir alan yaratın.
Mükemmeliyetçiliği Bırakmak
Belirsizliğin hâkim olduğu bir ortamda, bağlam sürekli değişir; bu nedenle, mükemmelliği hedeflemek boşuna bir çabadır. Bunun yerine, ilerlemeyi hedeflemek, hataları kabul etmek ve gerektiğinde sürekli olarak düzeltme yapma yeteneğine sahip olmak daha önemlidir. Yüksek başarı gösteren, mükemmeliyetçiliğe meyilli kişiler için egolar ve arzu edilen kimlikler (örneğin, başarılı olma veya “uzman” olma) buna engel olabilir. Ancak mükemmeliyetçiliği bırakmak için, “Başarısız olacağım”, “Kötü görüneceğim” veya “Yanlış karar vereceğim” gibi tetiklenen belirli temel korkuları tanımlamak ve bunları kabul etmek önemlidir. Bu korkuların altında yatan, “bu korkulardan herhangi biri gerçekleşirse, ondan kurtulamayacağım” şeklindeki genellikle üstü kapalı ve incelenmemiş bir varsayımdır. Bu varsayımların kontrolünü zamanla gevşetmek, mükemmeliyetçiliği bırakmanıza ve yol boyunca hataların ve başarısızlıkların beklendiğini kabul etmenize izin verebilir.
Basite İndirgemeye ve Hızlı Sonuçlara Direnmek
Daha az göz korkutucu görünmeleri için belirsizlikleri veya karmaşık zorlukları aşırı basitleştirmek cazip gelebilir. Örneğin, bir zorluğu ilgili bileşenlerine ayırmak, elinizdeki belirsiz bir zorluğa daha fazla hâkim olduğunuzu hissetmenize yardımcı olabilir, ancak aynı zamanda görüşünüzü daraltabilir ve kritik karşılıklı bağımlılıkları gizleyerek yanlış bir güvenlik duygusuna yol açabilir. Benzer şekilde, geçmişte karşılaştığınız zorluklardan analojiler çıkarmak faydalı olabilir, ancak aynı zamanda mevcut zorluğun benzersiz nüanslarını kaçırmanıza da yol açabilir.
Pek çok başarılı kişinin eyleme yönelik bir önyargısı vardır ve belirgin bir çözüm ve net bir eylem planı sunmayan zorluklarla karşılaştıklarında hızla hüsrana uğrarlar. Hızlı çözüm arzusuna boyun eğmek yerine, liderler hem temel sorunu hem de kendi önyargılarını anlamak için eylem ihtiyaçlarını disiplinli bir yaklaşımla dengelemeyi öğrenmelidir. Karmaşık ve alışılmadık durumlarda büyük resmi görebilen odaklanmış liderler, böyle zamanlarda genellikle çok stratejik avantajlar elde edecek kararlar verebilir.
Yalnız Hareket Etmemek
Liderlerin çoğu, karşılaştıkları zorluklarda sürekli değişim ve belirsizlikle karşı karşıya kaldıklarında kendilerini izole hissedebilirler. İzolasyon duygularının bir kısmı, tüm sorunları kendilerinin çözmeleri gerektiğine dair örtük bir inançtan gelir. İş yükümüzün karmaşıklığı ve hacmi arttıkça, doğal eğilimimiz odağımızı ve bireysel çabalarımızı iki katına çıkarır. Bilinen çözümlerle nispeten kısa vadeli zorluklarla karşı karşıya kalındığında, bu etkili bir strateji olabilir.
Bununla birlikte, sorunların ve karşılıklı bağımlılıkların tam kapsamının, çözümler bir yana, belirsiz olduğu zorluklarla karşı karşıya kalındığında, bu bir felaket olabilir. Bunun yerine, bu, içgörü ve bakış açısı için iletişim ağınıza ve ekip üyelerine ulaşma pratiğini geliştirmenin en önemli olduğu zamandır. Bilebileceğimiz şeyler ve herhangi bir durum hakkında nesnel bir bakış açısına sahip olma yeteneğimiz konusunda her birimizin doğal bir sınırı vardır. Yine de, her biri kendi deneyimleri ve bakış açıları olan bir uzman ve meslektaş ağını geliştirerek ve onlarla bağlantı kurarak bilgimizi ve bakış açımızı katlanarak genişletebiliriz. Fikirlerine değer verdiğiniz ve deneyimleri bazı açılardan sizinkinden farklı olan insanlara ulaşmak, duruma nasıl baktıklarını sormak, bakış açılarını tespit etmek önemli olabilir.
İşbirliği Yapmak
Etkili liderler, ekibin başarılı olmasını sağlamak için çalışanlarıyla işbirliği yapan kişilerdir. Etkili olmayan liderler, karar verme süreçlerine çalışanlarını dahil etmezler, çünkü verdikleri kararın en iyisi olduğunu düşünürler. Ancak, bu özellikle belirsizlik dönemlerinde engelleyici bir faktör haline gelir. Etkili liderler, çalışanlarını konfor alanlarından ayrılmaya ve kalıpların dışında düşünmeye teşvik eder. Bu nedenle, herhangi bir karar vermeden önce, çalışanlarına danışır ve doğru değişim stratejilerini geliştirmelerine yardımcı olabilecek fikirler toplarlar.
Durumlara Geniş Bir Perspektiften Bakmak
Liderler çoğu zaman karşılaştıkları zorluklara takılıp kalırlar çünkü bu zorluklara çok dalmışlardır. Sorunlara takılıp kalmak, ilerlemeye engel olur. Bunları geride bırakmak ise size daha geniş bir perspektif ve sorunlara sistematik bir bakış sağlar. Bu daha bütünsel bakış açısı ve daha yüksek bir bakış açısından konulara odaklanmak, karşılıklı bağımlılıkların ve daha büyük modellerin gözlemlenebilir hale gelmesini sağlar ve potansiyel olarak öngörülemeyen engelleri ve yeni çözümleri ortaya çıkarır. Bunu düzenli olarak yaparak, büyük resmi görme ve daha çevik olma kapasitenizi geliştirebilirsiniz.
Uzun Vadeye Odaklanmak
Belirsizlik içindeyken, yaşadıklarınızın geçici olduğunu unutmak kolay olabilir. Kuruluşunuzun uzun vadeli misyonuna, vizyonuna, değerlerine ve stratejisine odaklanmaya devam edin. Bunlar çok sık değişmez, bu nedenle belirsizlik sizi sarstığında, ekibinize (ve kendinize) hepinizin hala uzun vadeli plan için çalıştığınızı hatırlatın.
Birden Fazla Senaryo İçin Plan Yapmak
Eski ağır siklet boks şampiyonu Mike Tyson bu konuda şöyle söylemiştir: “Ağzına yumruğu yiyene kadar herkesin bir planı vardır.” Eylem her zaman kaygıyı yener. Gelecek hakkında belirsiz hissediyorsanız, birden fazla senaryo planlamak, kendinizi daha güvende ve daha hazırlıklı hissetmenize yardımcı olabilir. Geleceğin farklı versiyonlarını düşünerek zaman geçirmek önemli olabilir. Satışlar artacak mı azalacak mı? Tedarik zinciri, ürünleri üretme veya dağıtma şeklinizi karmaşıklaştıran darboğazlar geliştirebilir mi? Bu durumlarla potansiyel olarak nasıl başa çıkabilirsiniz? türevinde sorular ile gelecek senaryolar oluşturmaya, A, B, C, D planları oluşturmaya önem vermek önemli bir avantaj olabilir. Çünkü sektörünüzün manzarası her an, hızla değişebilir. Planlama yapmak, her şey zaten kötüye gittiğinde bir şeyler bulmak için çabalamak yerine ihtiyaç duyduğunuzda daha hızlı, kendinden emin, etkili ve verimli bir şekilde tepki vermenizi sağlayacaktır.
Durumsal Liderlik Anahtardır
Zorlu durumlarda liderlik etmek, olumlu, ısrarcı, proaktif olmanızı ve kuruluşunuzun ihtiyaçlarıyla uyumlu olmanızı gerektirir, ancak bu aynı zamanda liderlik tarzınızı ayarlamanız gerekebileceği anlamına da gelir. Belirsiz zamanlarda, bu, karşılaştığınız değişen ortamın yanı sıra çalışanlarınızın, müşterilerinizin ve paydaşlarınızın endişelerini de hesaba katmak anlamına gelir. Bu önemli ölçüde esneklik ve sabır gerektirir. Esnekliği benimsediğinizde, temelinizi bulma ve etkili bir şekilde liderlik etme olasılığınız daha yüksektir. Değişime direnmek yerine, onu kucaklamak bazen başarının anahtarıdır.