Günlük Yaşamda Ve Koçluk Uygulamalarında Pozitif Psikoloji

Hayatınızda ne zaman bir şeyler ters gitse, aslında diğer yanda başka bir şey doğru gider. İyi ve kötü her zaman birbirini tamamlar. Yine de toplumumuzda sadece kötüye odaklanma eğiliminde oluruz. Örneğin, araştırmacılar seri katillerin zihinlerini araştırırlar. Ancak, diğer insanların neden seri katil olmadığını araştırmaya neredeyse hiç vakit ayırmazlar.

Toplumumuz adeta kendimizde, topluluklarımızda ve dünyamızda neyin yanlış olduğunu bulmaya takıntılıdır. Olumsuz eylemlerimizi ve tepkilerimizi açıklayacağını düşünerek her şeye bir teşhis koymak isteriz. Ancak son dönemlerde insanları neyin olumlu düşünmeye ve olumlu davranmaya sevk ettiğini, neyin mutlu ettiğini, huzur ve refah sağladığını bulmaya yönelik bir ilgi var. İşte “Pozitif Psikoloji” bu çalışma alanının adıdır.

Pozitif psikoloji nedir?

Bugüne kadar pozitif psikoloji birçok şekilde ve birçok kelimeyle tanımlanmıştır, ancak alanın genel olarak kabul edilen tanımı şudur: “Pozitif psikoloji, hayatı yaşamaya değer kılan şeyin bilimsel çalışmasıdır”. Bu kısa tanımı biraz daha ileri götürürsek, pozitif psikoloji, zayıf yönler yerine güçlü yönlere odaklanan, kötüyü onarmak yerine hayatta iyiyi inşa eden ve insanların hayatlarını alan insan düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını inceleyen bilimsel bir yaklaşımdır.

Pozitif psikoloji, ortaya çıkan en yeni psikoloji dallarından biridir. Psikolojinin bu özel alanı, insanların gelişmesine ve sağlıklı, mutlu yaşamlar sürmesine nasıl yardımcı olunacağına odaklanır. Pozitif psikoloji, insanların güçlü yanlarını ortaya çıkarmaya ve onların olumlu işleyişini geliştirmeye yönelik bilimsel ve uygulamalı yaklaşımdır. Bu anlamda pozitif psikoloji, yaşamın olumlu niteliklerinin -esenlik, mutluluk, tatmin ve günlük yaşamlarımızda gelişme yeteneği- bilimi ve çalışmasıdır. Alan, bireyin gelişmesine izin veren anlamlı, zengin, amaca yönelik bir yaşam inşa etmeye nelerin dahil olduğunu inceler. Pozitif psikoloji, dünyanın dört bir yanındaki insanların yaşamlarını iyileştirmek için büyük bir potansiyele sahip bir alandır.

Pozitif psikoloji, insan refahının bilimsel çalışması ve optimal işleyiş için uygulamalı bir yaklaşımdır. Bir bütün olarak psikolojinin önemli disiplinlerinden biridir. Bireylerin, toplulukların ve kuruluşların araç kullanmasını sağlayan güçlü yönler ve erdemlerin incelenmesi olarak tanımlanmıştır. Optimal insan işleyişinin incelenmesidir. İnsanların ve medeniyetin gelişmesine izin veren faktörleri keşfetmeyi ve teşvik etmeyi amaçlar. Pozitif psikoloji , insanların tatmin edici olduğu kadar huzurlu ve anlamlı bir yaşama sahip olmak ve yaşamak istedikleri inancına dayanır. Pozitif psikoloji, insan gelişiminin incelenmesidir; uygulamada, kişi yaşamına en büyük değeri sağlayan düşünce, duygu ve eylemleri inceler.

Alanında önde gelen bir otorite olan Martin Seligman, pozitif psikoloji üzerine gerçekleştirdiği bir TED Konuşmasında, psikolojinin üç amacının altını çizerek, bunların mutluluğun genel çalışması için önemini belirtmiştir. “Psikoloji, zayıflıkla olduğu kadar insan gücüyle de ilgilenmelidir”. “Aynı zamanda en kötü şeyleri onarmak kadar hayattaki en iyi şeyleri inşa etmekle de ilgilenmeli ve normal insanların hayatlarını tatmin etmekle ve patolojiyi iyileştirmek kadar yüksek yetenekleri beslemekle de ilgilenmeli” diye eklemiştir. Genellikle bu amaçlar pozitif psikolojinin temelini oluşturur.

Bir başka ünlü psikolog olan Christopher Peterson, pozitif psikolojiyi basitçe, hayatı yaşamaya değer kılan şeylerin bilimsel çalışması olarak tanımlamıştır. Peterson’a göre pozitif psikoloji, zayıf yönler yerine güçlü yanları vurgulamak, kötüleri onarırken hayattaki iyiyi inşa etmek ve insanların hayatlarını yeterli olmaktan daha ziyade harika hale getirmek noktasında insan düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını inceleyen bilimsel bir yaklaşımdır. Bu anlamda pozitif psikoloji, psikolojik bilim ve pratiğin zayıflıkla olduğu kadar güçlü yönler ile de ilgilenmesi, hayattaki en iyi şeyleri inşa etmekle ve normal insanların hayatlarını tatmin edici kılmakla ilgilenmesi için yapılan bir çağrıdır.

Alanın önde gelen otoriteleri Martin Seligman ve Mihaly Csikszentmihalyi’ye göre, pozitif psikoloji, bireylerde, ailelerde ve topluluklarda mutluluğu elde etmeyi, olumlu yönde gelişmeyi sağlamak için bilimsel anlayış ve etkili müdahaleler elde etmeye yardımcı olur.

Pozitif psikoloji genellikle üç farklı seviyeye sahip olarak ele alınır:

Öznel düzey:  Mutluluk, esenlik ve iyimserlik duygularına ve bu duyguların günlük deneyiminizle ilgili benzer duygu veya hisler etrafında merkezlenir ve bunları nasıl dönüştürdüğüne odaklanır.

Bireysel düzey: Öznel düzeydeki duyguların, sizi çok yönlü bir insan yapan bağışlama, sevgi ve cesaret gibi erdemlerin bir bileşimidir.

Grup seviyesi: Sosyal bağları güçlendiren fedakârlık ve sosyal sorumluluk gibi erdemler dahil olmak üzere topluluğunuzla olumlu etkileşimleri içerir.

Pozitif psikolojinin gelişimi

Hemen her çağın en büyük sorularından biri şudur: İnsan nasıl gerçekten mutlu olabilir? Bu, pozitif psikolojinin ve ilgili araştırmalarının cevaplamayı amaçladığı bir sorudur.

Bitmeyen mutluluk arayışı ve tatmin edici bir yaşam sürmeye yönelik yorulmak bilmeyen arayış, pozitif ve iyimser bir hayatın nasıl yaşanacağına dair sayısız program, rehber, çare ve ipucu sağlayarak refahımıza öncelik vermeye kendini adamış bir endüstrinin büyümesine yol açmıştır. Ancak bu aşamaya gelene kadar kat ettiği bazı yollar vardır.

İkinci Dünya Savaşı’ndan önce psikolojinin üç farklı temel görevi vardır: akıl hastalıklarını iyileştirmek, tüm insanların hayatlarını daha üretken ve tatmin edici kılmak ve yüksek yetenekleri belirleyip beslemek. İkinci Dünya Savaşı’ndan kısa bir süre sonra, psikolojinin birincil odak noktası birinci önceliğe kaymıştır: anormal davranışları ve akıl hastalığını tedavi etmek. 1950’lerde Carl Rogers, Erich Fromm ve Abraham Maslow gibi hümanist düşünürler, mutluluğa ve insan doğasının olumlu yönlerine odaklanan teoriler geliştirerek diğer iki alana olan ilginin yenilenmesine yardımcı olmuşlardır. Martin Seligman, günümüzde öğrenilmiş çaresizlik olarak bilinen şey üzerine yaptığı araştırmayla pozitif psikolojinin kapısını aralamıştır.

Seligman çalışmalarını sürdürürken psikolojinin olumlu tarafına odaklanma ihtiyacı bulunduğunu gözlemlemiş; psikolojik alandaki birçok kişinin acı ve ıstırap, travma ve akıl hastalığına odaklandığını, ancak bunun yanında mutluluk, esenlik ve gelişme nadiren tartışıldığını öne sürmüştür. Böylece, 1998’de Amerikan Psikoloji Derneği Başkanı seçildikten sonra, psikolojiye, hayattaki iyiliği, pozitifliği ve mutluluğu merkeze alan yenilikçi bir yaklaşım olan pozitif psikolojiyi önermiştir. Pozitif psikolojinin amacı, son yıllarda çoğalan geleneksel problem odaklı psikolojiyi tamamlamak ve genişletmek olmuştur.

Pozitif psikolojinin önde gelen savunucuları arasında Martin Seligman’in yanında Christopher Peterson ve Mihaly Csikszentmihalyi bulunmaktadır. Ancak pek çok kişi bu alt alanı geliştirmeye yönelik önemli katkılar sunmuş ve “pozitif psikoloji” terimini kullanan ilk olarak 1950’lerde kullanmış olan Abraham Maslow gibi hümanist psikologların daha önceki çalışmalarını genişletmiştir.

Günümüzde ise psikolojinin olumlu tarafını oluşturan ve mutluluğa odaklanmış olan pozitif psikolojiye genel ilgi, kavram tanıtıldığından beri muazzam bir şekilde artmış ve bugün artık giderek daha fazla insan nasıl daha fazla tatmin olabilecekleri ve tam potansiyellerine nasıl ulaşabilecekleri hakkında bilgi arayışına girmiş durumdadır.

Pozitif psikoloji tam olarak neye odaklanır?

Psikolojinin diğer birçok dalı, işlev bozukluğu ve anormal davranışlara odaklanma eğilimindeyken , pozitif psikoloji, insanların daha mutlu olmasına yardımcı olmaya odaklanır. Pozitif psikoloji teorilerine göre, pozitiflik yaşamın ana itici güçlerinden biridir. Her birimiz rutin olarak hem iyi hem de kötü sonuçlar yaşarız, ancak kötüleri düzeltmek için iyi şeylerin etkisini kullanmanın yollarını göz ardı ederek olumsuz sonuçlara odaklanmak genellikle daha kolay gelir.

Tarihinin büyük bir bölümünde psikolojik araştırmalar, bazılarımızı diğerlerinden farklı kılan psikolojik kusurlar ve anormallikler, olumsuz eylemleri ve davranış kalıplarını açıklayan teşhisler üzerine odaklanmıştır. Bu teşhisler, çoğumuzun kaygı ve depresyon da dahil olmak üzere mücadele ettiği zihinsel sağlık zorluklarını içerir. Bununla birlikte, pozitif psikoloji araştırmaları, daha çok olumlu düşünce ve eylemler için bilimsel açıklamalara odaklanır. Pozitif psikoloji, düşünce ve davranışlarımızdaki kusurların ve zaafların varlığını inkâr etmez, ancak insanların güçlü ve erdemlerine eşit derecede önem verilmesi gerektiğini savunur.

Pozitif psikoloji, esasında sıradan insan güçlerinin ve erdemlerinin bilimsel olarak incelenmesinden başka bir şey değildir. Pozitif psikoloji, neyin işe yaradığını, neyin doğru olduğunu ve neyin geliştiğini bulmak için “ortalama insanı” yeniden ziyaret eder. “Gelişmiş adaptasyonları ve öğrenilmiş becerileri başarıyla uygulayan, etkin bir şekilde işleyen insanın doğası nedir? Ve psikologlar, tüm zorluklara rağmen, insanların çoğunluğunun onurlu ve amaçlı bir hayat sürmeyi başardığı gerçeğini nasıl açıklayabilirler?” diye sorar.

Pozitif psikoloji alanında tartışmalar genellikle şu konular etrafında döner:

• Mutluluk
• Güçlülükler, güçlü yönler
• Yaşam memnuniyeti
• Benlik saygısı
• Refah
• Şükran
• Merhamet
• Umut
• İyimserlik

Bu ve benzeri konuların incelenmesi, nihayetinde, en iyi benliğimizi yaratmak için günlük yaşamımızı nasıl ayarlayabileceğimizi anlamamıza yardımcı olur. 

Pozitif psikoloji, yaşamdaki şu türden olumlu olaylara ve etkilere odaklanır:

• Olumlu deneyimler (mutluluk, neşe, ilham ve aşk gibi).
• Olumlu durumlar ve özellikler ( minnettarlık , dayanıklılık ve şefkat gibi ).
• Pozitif kurumlar (Olumlu ilkelerin tüm kurum ve kuruluşlar içinde uygulanması).

Bir alan olarak, pozitif psikoloji, zamanının çoğunu güçlü yönler, iyimserlik, yaşam doyumu, mutluluk, esenlik, neşe minnettarlık, şefkat (kendine şefkatin yanı sıra), benlik saygısı ve kendine güven, umut gibi konuları içerir. Bu konular, insanların gelişmelerine ve hayatlarını en iyi şekilde yaşamalarına nasıl yardımcı olunacağını öğrenmek için incelenir. Ancak pozitif psikoloji, sadece olumlu duygularla uğraşmaktan daha fazlasıdır. Bu psikoloji alanı aynı zamanda benlik saygısı ve esenlik gibi özellikleri, bu tür özelliklerin hayatımıza, işimize ve kişilerarası ilişkilere nasıl uygulanabileceğini ve tüm bu yönlerin bir araya gelerek bir başarıya ulaşmaya nasıl katkıda bulunduğunu da kapsar.

Pozitif Psikoloji Neden Önemlidir?

Pozitif psikolojinin temel amacı, çabalarını eksiklikleri düzeltmeye yönlendirmek yerine, insanları karakter güçlerini keşfetmeye ve beslemeye teşvik etmektir. Pozitif psikoloji, yaşam kalitesini iyileştirmek için kişinin olumsuz bakış açısını daha iyimser bir bakış açısına kaydırması gerektiğini vurgular.

Pozitif psikoloji önemlidir çünkü insanları daha anlamlı hayatlar yaşamaya neyin yönlendirdiğini keşfetmek, akıl hastalıklarını yönetmek, olumsuz davranışları düzeltmek ve mutluluğumuzu ve verimliliğimizi artırmak için daha iyi stratejilere dönüşebilir. Örneğin, pozitif bir psikolog, olumsuz bir psikolojik durum veya bozukluk veya bağımlılık gibi istenmeyen bir davranışla ilişkili temel özellikleri analiz etmek yerine, başarılı bir iyileşmeyi başaranların dayanıklılığını inceleyebilir ve gelecekteki hastalar arasında bu tür bir dayanıklılığı teşvik edebilir.

Pozitif psikoloji teorisi, eylemlerin veya durumların olumlu yönleri üzerine inşa etmenin genel olarak daha mutlu ve daha tatmin edici bir yaşam için koşullar yaratabileceğini öne sürer. Mutluluk sadece hoş deneyimleri çoğaltmak veya meşgul bir hayat yaşamak üzerine inşa edilemez, aynı zamanda amaç ve anlam dolu bir hayat yaşayarak da inşa edilebilir. Bu nedenle, ilgilendiğiniz hobilerin peşinden giderek, becerilerinizi ilgi alanlarınızda üstünlük sağlamak için kullanmak için zaman ayırarak ve tutkulu olduğunuz şeylere uygun bir kariyer yolunu seçerek bağlılığınızı artırabilirsiniz.

Seligman’ın önerilerine göre, sizi mutlu eden şeylerden daha fazlasını yapmaya odaklanarak gerçek mutluluk duygunuzu geliştirebilir, böylece günlük rutininizden keyif alabilir ve daha olumlu duygular yaşayabilirsiniz. Ayrıca ilişkilerinizin kalitesini artırmak için çalışmalı, arkadaşlarınız ve sevdiklerinizle daha güçlü bağlar kurmaya çalışmalısınız.

İşinizde veya ilişkilerinizde anlam bulamıyorsanız, Seligman ayrıca kişisel hobilere veya gönüllülüğe yönelmenizi ve başkalarının hayatlarını etkileyerek amaç bulabileceğiniz yeni yollar keşfetmenizi önerir. En önemlisi, hırsınız ile öz bakım ve arkadaşlık gibi hayatta önemli olan diğer unsurlar arasında sağlıklı bir denge kurarken hedeflerinize ulaşmaya odaklanmanızın size olumlu geri dönüşü olacaktır.

Genel olarak, pozitif psikolojinin en büyük potansiyel faydası, bize kişinin bakış açısını değiştirme gücünü öğretmesidir. Bu, pozitif psikolojiye dayalı birçok tekniğin, alıştırmanın ve hatta tüm programların odak noktasıdır çünkü kişinin bakış açısındaki nispeten küçük bir değişiklik, refah ve yaşam kalitesinde şaşırtıcı değişimlere yol açabilir. Hayatınıza biraz daha iyimserlik ve minnet aşılamak, size hayata radikal olarak daha olumlu bir bakış açısı kazandırabilecek basit bir eylemdir.

İşyerinde de pozitif psikolojiyi uygulamanın birçok yolu vardır. Çalışanlara iş hakkında daha iyi bir bakış açısına sahip olmayı öğretmek, onların işten aldıkları keyfi, memnuniyeti ve doyumu artırabilir. Onlara yeni bir bakış açısı kazandırmak, ekip arkadaşları, üstleri, müşterilerle olan ilişkilerini ve etkileşimlerini de iyileştirebilir.

Pozitif psikoloji, çalışanlara kendilerini değerli ve görevlerinden öncelikli hissettirebilir. İnsanlar takdir edildiğini ve değer verildiğini hissettiklerinde daha iyi performans gösterirler. Kendilerini önemli hissettiklerinde örgüt içinde başarıyı artırmak için çaba harcarlar.

Toplumlar da tıpkı bireyler gibi ortak bir ruh ve beden sağlığına sahiptir. Bir topluluğun genel refahı önemsenmeli ve olumlu yönde etkilenmelidir. Bir topluluk bir trajedi yaşarsa, tüm üyeleri etkilenir. Her üyenin trajediye nasıl tepki vereceği, topluluğun gelişip gelişmeyeceğini belirleyebilir. Bu bağlamda toplulukları neyin geliştirip dirençli hale getirdiğini bilmek önemlidir. Pozitif psikoloji, topluluk üyelerine iyi ve kötü zamanlarda birbirine bağlanmayı öğretebilir.

Koçlukta pozitif psikolojinin hedefleri

Pozitif psikoloji, gelişmek için bireysel başarı için pozitifliğin neyi, nerede, nasıl ve neden olduğunu keşfetmeyi ve tanımlamayı amaçlar. Yaşamdaki olumsuz deneyimleri ortadan kaldırmayı amaçlamaz, bunun yerine yaşamda dengeyi getirmeyi ve bireylerin olumsuz deneyimlerin gelişmemize yardımcı olmada bir amaca nasıl hizmet edebileceğini anlamalarına yardımcı olmayı amaçlar. Pozitif psikoloji, önemli sayıda profesyonel araştırma tarafından ele alınan bir alandır. Pozitif psikoloji kavramlarına dayalı bir koçluk modeli, bireylerin hedeflerine ulaşmasını desteklemek için yapılandırılmış ve güvenilir bir yaklaşım sunan önemli alanlardan biridir.

Genel olarak koçlukta pozitif psikolojinin amaçları şu şekildedir:

• Danışanın hayatını olumlu yönde etkilemek (bu hedef diğerlerinin üzerindedir ve tüm diğerleri dolaylı olarak bu hedefi besler. Koçluğun temel amacı danışanın hayatını iyileştirmektir. Pozitif psikoloji koçluğu farklı değildir),
• Danışanın olumlu duygularla ilgili deneyimini arttırmak;
• Danışanın güçlü yanlarını ve benzersiz yeteneklerini belirlemelerine ve geliştirmelerine yardımcı olmak;
• Danışanın hedef belirleme ve hedef belirleme yeteneklerini geliştirmek;
• Danışanın bakış açısına bir umut duygusu inşa etmek;
• Danışanın mutluluk ve esenlik duygusunu geliştirmek;
• Danışanda bir şükran duygusu beslemek;
• Danışanın başkalarıyla sağlıklı, olumlu ilişkiler kurmasına ve sürdürmesine yardımcı olmak,
• Danışanı iyimser bir bakış açısı sürdürmeye teşvik etmek;
• Danışanın her olumlu anın tadını çıkarmak konusunda farkındalık kazanmasına yardımcı olmak.

Pozitif psikoloji koçluğu, danışanların refah düzeylerini artırmalarına, güçlü yanlarını geliştirmelerine ve uygulamalarına, performansı iyileştirmelerine ve değerli hedeflere ulaşmalarına yardımcı olmak için bilimsel olarak köklü bir yaklaşımdır.

Pozitif psikoloji içinde bir koçun, nihai olarak ölçülebilir kanıtlarla desteklenen, son derece özel, yapılandırılmış bir koçluk yolculuğu oluşturmasına yardımcı olabilecek çok sayıda değerlendirme, kaynak , araç ve geri bildirim modeli vardır. Olumlu düşünce ve davranışlara karşı olumsuz düşünce ve davranışlara ilişkin bir anlayış geliştirmek ve amaç ve hedeflere ulaşmak için gerekli olan anlayış, pozitif psikoloji koçluğunun merkezinde yer alır.

Pozitif psikoloji koçluğu ayrıca danışanların değerlerini, güçlü yanlarını, zayıf yanlarını, dayanıklılıklarını ve becerikliliklerini keşfetmelerine yardımcı olur. Pozitif psikoloji yoluyla geliştirilen araçlar ve kaynaklarla desteklenen bu modeli kullanan koçluk, danışanların hızlı bir şekilde sonuçlara ulaşmasına yardımcı olabilir. Pozitif psikoloji koçları, müşterilerin istenen hedeflere ulaşmak için hangi değişiklikleri yapmaları gerekebileceği konusunda daha net olmalarına yardımcı olmak için belirli hedefler ve bunlarla ilgili alanlar hakkında kesinlik sunabilir.