Televizyondaki reklamlar genellikle emekliliği kaygısız ve rahatlatıcı olarak tasvir eder ve bir plajda el ele dolaşan, evinde arkasına yaslanmış, ayaklarını uzatıp gazetesini okuyan ve kahvesini içen veya seyahat edip başka şehirleri, ülkeleri gezen sağlıklı, mutlu emekli çiftlerin görüntülerini içerir.

  Emeklilik genellikle uzun bir çalışma kariyerinin sonunda bitiş çizgisini geçmenin bir ödülü olarak tasvir edilir. Gerçekten de genel olarak hemen herkesin hayal ettiği gibi (elbette her bireyin kişisel hayali ve hedefleri başkadır) sakinleşmenin, huzurun ve kendinizi evinize, çocuklarınıza, torunlarınıza, bahçenize, hobilerinize veya dinlenmeye adamanın doğru zamanı gibi görünebilir. Ama gerçekte emeklilik hayatın başka bir aşamasıdır; tıpkı bir aile kurmak veya kariyer değiştirmek için yaptığınız gibi hem duygusal hem de finansal olarak hazırlanmanız gereken bir şeydir.

            Esasında emeklilik, yıllar yıllar sonra nihayet rahatlayabileceğiniz ve verdiğiniz emeklerin meyvelerinin tadını çıkarabileceğiniz bir zaman olmalı gibi görünse de, bazen bunun yerine enteresan bir şekilde mutsuzluğa, depresyon duygularına yol açabilir.

            Ömür boyu emeklilik peşinde oldunuz, emekliliğin hayalini kurdunuz, ama şimdi kendinizi kötü hissediyorsunuz. Eğer emeklilik sonrası hayal ettiğiniz, beklediğiniz gibi bir yaşam bulamadıysanız, hayal kırıklığı yaşıyorsanız, yalnız olmadığınızı ve bu konuda bir şeyler yapabileceğinizi bilin. Emeklilik depresyonu adı da verilen bu durum, yani emeklilikten sonra beklenmedik bir şekilde üzgün, mutsuz hissetmek veya enerji eksikliği hissetmek şaşırtıcı derecede yaygındır. Bu neden oluyor ve bu konuda ne yapabilirsiniz?

Emekli olunca aniden değişen parametreler

            Emeklilik, tıpkı üniversiteye gitmek, ilk işinize başlamak, bir ilişki kurmak, yeni bir ev satın almak veya bir aile kurmak gibi büyük bir yaşam geçişidir. Ani bir değişiklik meydana getirir. Bu nedenle emeklilik, yıllardır aynı çalışma ve günlük rutine alışmış bir vücut sistemi için bir şok olabilir. Çünkü emeklilik, bir insanın yaşam tarzında önemli bir değişikliği işaret eder ve ilk başta duruma oldukça yabancı hissettirir. Elbette bu bir miktar normal bir durumdur, çünkü işyeri ile ilgili rutinler, iş arkadaşlarıyla günlük temas ve maaşının finansal güvenliği artık geride kalmıştır. Aniden, nispeten daha düşük bir gelirle geçinmek, daha az insan ilişkisine sahip olmak, daha az evden çıkmak ve gün içinde önceden işe ve işle alakalı süreçlere ayrılan ama şimdi tamamen size kalan fazladan zamanla ne yapacağınızı merak etmek gibi kimileri için endişe verici, kimileri için kafa karıştırıcı bazı yeni zorluklarla veya değişikliklerle karşılaşıyorsunuz.

            Birçok insan, emekli olduktan birkaç ay sonra ortaya çıkan duygusal türbülansı keşfettiğinde şok olur. Çarşamba sabahları evde uyumanın, gündüz televizyonunun ve market alışverişinin heyecanı geçtikten sonra, bazen beklenmedik bir can sıkıntısı , yalnızlık ve amaçsız bir halsizlik başlar.

            Bu tür değişimler ve zorluklarla beraber, yalnızlık, can sıkıntısı, mutsuzluk, umutsuzluk ve değersizlik gibi duygular yeni bir emeklinin düşüncelerine girebilir. Unutulmaması gereken ilk şey, bunun tamamen normal olduğudur – önemli ve potansiyel olarak rahatsız edici bir değişimden geçiyorsunuz. Unutulmaması gereken ikinci şey, bu duyguların sizi bunaltmasına izin vermeden mutlu ve dolu bir emeklilik yaşamanın imkanlarınız dahilinde olduğudur. Sadece duygusal olarak emekliliğe hazırlanmanız gerekir.

Çalışma yaşamından, iş arkadaşlarından ve iş rutininden ayrılmak

            Emekliliğe geçiş, yaşamınızı dönüştürecek olan bir anahtarı çevirmek gibidir; zihinsel, duygusal ve finansal olarak.

            Finansal sorular ve endişeler, genellikle insanların emekli olmaya duygusal olarak hazır hissetmemelerinin önemli bir nedenidir. Bu nedenle pratik olarak tüm emeklilerin bir miktar finansal kaygısı vardır. Elbette emekli olduktan sonra maaşınız veya elde ettiğiniz gelirde de bir düşüş olacaktır. Bu durum yaşam standartlarınızı değiştirmenizi gerektirebilecektir. Ancak emeklilik sonrası mutsuzluğun ardında yatan faktör finansal durum değildir. Çünkü küçük bir servetle emekli olanlar bile can sıkıntısı veya depresyonla karşı karşıya kalabilirler. Bu durum, esasında pek çok faktörün bir araya gelmesiyle, kaybedilen, geride bırakılan şeyler ve yeni karşılaşılan durumların bir sonucu olarak oluşur.

            Birçok insan için iş, önemli bir mali, sosyal ve entelektüel bir fayda sağlar. Çalışma aynı zamanda bir kişinin bir günlük döngüsünde önemlidir ve bu zaman içerisinde alışkanlığa dönüşür. İnsanların her gün belirli bir saatte işe varabilmeleri için her gün belirli bir saatte kalkmaları gerekir. Ayrıca, iş, birlikte çalışırken uzun yıllar süren dostlukların kaynağıdır. İnsanlar günlük olarak kahvaltı ve öğle yemeği için birbirlerine katılırlar. Birbirlerine yakın yaşıyorlarsa, birlikte çalışmaya giderler. Hatta hafta sonları sosyal etkinlikler için birbirlerine katılabilirler.

            İş arkadaşlarıyla birlikte gelen dostluk duygusu çoğu insanda güçlü olabilir. Çünkü bir çalışanın vaktinin çoğu kısmı bu insanlarla geçer. İş yaşamı boyunca önemli ilişkiler kurulur ve geliştirilir. Dolayısıyla günlük yaşamda birçok insan işinden, mesleğinden, günlük rutinlerinden, meslektaşlarından ve elde ettikleri gelirlerinden keyif alır ve bunlara ilişkin yılların alışkanlığı vardır. Birdenbire bunların tümünden uzak kalmak elbette kolay değildir. Bu alışkanlıkları, uzun süreler boyunca devam eden ilişkileri bir anda geride bırakmak insanı farklı hissettirebilir, üzebilir. Bu yeni duruma alışması bir süre alabilir.

            İnsanların işten ayrıldıktan sonra, yani emekli olduktan sonra mutsuz, üzgün veya depresif hissetmelerinin en yaygın nedenlerinden biri, bu yeni yaşamlarının çok az amacı olduğunu düşünmeleridir. Bu durum özellikle zorlu olabilecek ama aynı zamanda duygusal olarak ödüllendirici işleri olan insanlar için geçerlidir. Örneğin doktorlar, hemşireler, öğretmenler veya itfaiyeciler bu gruptan sayılabilecek mesleklerdendir. Çünkü bu tür meslek mensupları, çalışmalarının insanların yaşamlarında olumlu bir fark yarattığını veya dünyayı daha iyi bir yer haline getirmeye yardımcı olduğunu düşünürler. Bu tür bir işi ve buna bağlı fiziksel ve duygusal enerjiyi bırakmak çok zor bir uyum olabilir.

            Diğer bir yandan, iş, insanlara bir kimlik duygusu ve benlik saygısı sağlar. İnsanlara ne iş yaptıkları sorulduğunda, cevap genellikle “Ben öğretmenim, doktorum, şu işte uzmanım, şu alanda şu pozisyondayım” gibi statü ve dolayısıyla benlik saygısı duygusu uyandıran türden olur. Emeklilik, duygusal bir bakış açısından bunların çoğunun kaybı gibi gelir.

Emeklilikle birlikte evdeki dinamiklerin değişmesi

            Emeklilik sonrasındaki mutsuzluğun ve depresyonun bir diğer nedeni de evdeki dinamiklerin değişmesidir. Eşlerden biri veya her ikisi de ev dışında çalışmış ve günün önemli bir bölümünde uzaktayken, şimdi her iki eş de evde birlikte daha fazla zaman geçiriyor olabilir. Bu durum genelde erkekler için geçerli olur, çünkü erkeklerin gündüzleri evde olması pek alışıldık bir durum değildir.

Birdenbire sürekli evde geçirilen vakitler, her iki taraf için de alışılmadık bir durumu oluşturur ve alışması bir süre alabilir. Bunun dışında ev içindeki iş bölümleri, roller değişiyor olabilir ve ortak karar alma için daha büyük bir ihtiyaç ortaya çıkabilir. Yeni bir dengeye ulaşılıncaya kadar, her bir eş yeni duruma uyum sağlamaya çalıştığı için bazı çatışmaların yaşanması ihtimal dahilinde olabilir. Bu çatışmalar karşılıklı anlaşma ve hoşgörü ile zaman içerisinde çözülecektir. Bu çatışmaların alışkanlıkların değişimi sonucunda gerçekleştiğini bilerek kendinize ve eşinize bu yeni rutine alışmak için zaman ayırın ve birlikte çözüm arayın.

İster bir ofis işiniz olsun, ister kendi dükkanınız olsun, ister bir saha işi olsun, emeklilikten önce muhtemelen günlerinizi belirli bir göreve (ya da birden fazla) odaklanarak geçirdiniz. İşlerin bir şekilde iyi yapılması, yetişmesi gerekiyordu ve bu nedenle bir baskı, bir yoğunluk vardır. İşte bu yoğunluk ve bu baskı sizin odaklanmanıza neden olur ve odaklandığınızda zaman adeta uçar. Çoğu zaman geçen zamanın farkına varamazsınız. İşinizden gerçekten nefret etmedikçe, böyle durumlarda hiç sıkılmazsınız. Ancak evde, istemediğiniz sürece hiçbir şey yapma baskısı olmadığı için zaman o kadar hızlı hareket etmez. Bazen zamanın hiç geçmediğini düşünürsünüz. Doğrusu, aklınızı dağıtacak pek bir şeyiniz yoksa, zaman gerçekten çok yavaş gelebilir. Ve işte o anlarda can sıkıntısı baş gösterebilir.

Elbette böyle bir durumda sıkılmış hissetmek tamamen normaldir, çünkü bir şeylerle sürekli olarak meşgul olmak, daha doğru meşgul edecek şeyler bulmak zordur. Neyse ki, daha az yoğun olduğunuz bir yaşam tarzına alıştıkça bu duygunun zaman içerisinde dağılması oldukça muhtemeldir.

 Unutmayın, çalışmaktan emekliliğe uyum sağlamak zaman alacaktır. Böyle durumlarda, çalışırken kurduğunuz emeklilik hayalini düşünün. Evde olmak, kendiniz için, aileniz için bir şeyler yapmak, hobilerinizle veya torunlarınızla vakit geçirmek gibi hayaller kurdunuz ve şimdi bunları yapabilmek artık elinizde. İşten çok yorgun geldiğiniz, isyan ettiğiniz, kızdığınız, sinirlendiğiniz zamanları düşünün ve bir de şimdiki dinginliği, sakinliği, huzuru düşünün ve zihninizi bu yönde olumlu güdüleyin.

Bir şeylerin değişeceğini kabul edin ve bunun bir süreç olduğunu bilin

            İlk emeklilik gününüzün heyecanı, yenilik etkisini yitirdiğinde yerini melankoliye bırakabilir. Veya zamanınızı sevdiğiniz şeyleri yapmakla harcarken ilk baştaki heyecanınızı zaman içerisinde yitirebilirsiniz. Bu süreçlerden geçmek normal. Aslında, emeklilerin ’emekliliğin beş duygusal aşaması’ olarak adlandırdıkları oldukça standart bir yolculuk var:

Gerçekleştirme: Bu, emeklilik planınızı devreye soktuğunuz andır ve büyük gün gerçekten gelmiştir. Emekliliğinizi planladıktan sonra – muhtemelen yıllarca – iş arkadaşlarınızla vedalaşıp iş yerinden son kez çıkıyorsunuz. Alışılmadık bir gelecekle karşı karşıya kalırken, rahatlama ve endişe karışımı hissetmeniz muhtemeldir. Bu noktada heyecan düzeyi fazladır. Aynı zamanda yaşamınıza dair yenilikler, belirsizlikler beraberinde gelir.

Balayı dönemi: Sabah 7 alarmından kurtuldunuz ve sabahları günlük olarak kat etmek zorunda olduğunuz tek yolunuz artık kahvaltı için mutfağa gitmek. Artık hayatı kendi şartlarınıza göre yaşamak için zamanınız var. Bir hobiye başlayabilir, tatile çıkabilir ve aileniz ve arkadaşlarınızla yeniden güçlü bağlantılar kurabilirsiniz. Hayat meşgul, eğlenceli ve tatmin edici. Belirli bir süre bu yeni etkinlikler ve yeni yaşam düzeni bir miktar değişik gelse de keyifli. Ama bu durum sonsuza dek sürmeyebilir. Belirli bir süre sonra (genellikle bir yıl kadar sonra), bu yeni düzen sizi duygusal olarak yıpratmaya başlayabilir. Kendinizi sıkılmış, yönsüz, hatta depresyonda hissedebilirsiniz. Yaptığınız şeyler monoton bir düzene girmiş olabilir yeni yeni hiçbir şey yapmadan günlerinizi geçiriyor olabilirsiniz. Bu olağandışı bir durum değildir ve bu dönem için planlama yapmak, onu aşmanıza yardımcı olacaktır.

Yeniden Organize Etme: Bu, emeklilikte mutluluğunuzu ve doyumunuzu artırmak için bazı ayarlamalar yaptığınız bir aşamadır. Yeni bir hobi denemeye, yarı zamanlı çalışmaya veya bir sivil toplum örgütünde, bir toplulukta gönüllü olmaya karar verebilirsiniz. Bu aşamadaki duygular, hayatınızda yeni bir amaç ve tutku ararken heyecanlı günleri tekrar geriye getirebilir.

İstikrar: Bu, hayatınızın geri kalanı olarak da adlandırabileceğimiz emekliliğin tutarlılık gösteren bir aşamasıdır. Bu noktada yeni realitenizi, yeni yaşam düzeninizi kabullendiniz, buna uyum sağladınız ve belirli bir ritme girdiniz. Balayının ve büyünün bozulması aşamalarından ve bunlardan sonraki düşüşlerden geçtiniz ve duygularınız artık dengelendi. Emekliliğinizin geri kalanını memnuniyet ve güvenle karşılayabilirsiniz.

            Bu aşamalar zaman alır ve –unutmayın– bu aşamaları geçerken bir yandan da yaşlanıyorsunuz. Yaşlılık, sağlığınızı ve aktif bir emekliliğin keyfini çıkarma yeteneğinizi etkileyebilir. Böylece ‘istikrar’ aşamasına daha erken ulaşmak için yapabileceğiniz her şey size eğlence ve macera için daha fazla zaman verecektir. Zaman kıymetli ve değerini bilmeniz gerek. Nasıl daha dolu, nasıl daha mutlu bir yaşam geçireceğinizin kararı aslında sizin elinizde.

Koçunuz yardımcı olabilir

            Hayatınızda yeni bir sayfa açmak, yeni bir yaşam biçimine başlamak ilk bakışta heyecan verici olabilir, ancak uygun bir planlama olmadan bunaltıcı, hatta iç karartıcı gelebilir. Emekli olmadan önce yapılan doğru planlamanın önemi büyüktür. Emeklilikte en mutlu olan insanlar, bir sonraki adımda ne yapmak istediklerine gerçekten kafa yoranlardır.

            Başarılı bir emeklilik, bir günlük bir eğitim ya da hızlı bir kurs ile elde edilebilecek bir şey değildir. Hayat amacının etkin bir şekilde gerçekleştirilmesidir. Emeklilik planlamasının finansal yönleri hakkında düşünmek için çok zaman harcamış olsanız da, birçoğumuz emekliliğe hazır olmak için duygusal, fiziksel ve sağlıkla ilgili boyutları düşünmeyiz. Bu konuda destek almak ve tüm bunların farkında olarak planlama yapmak ve hareket etmek gerçekten yaşamınıza değer katabilir. Diğer yandan emeklilik çok kişisel bir şeydir ve mutlu bir emeklilik için ‘herkese uyan tek bir yaklaşım’ yoktur. Bu nedenle kişiselleştirilmiş olarak verilen destek önemli olabilir. Kendinize karşı dürüst olsanız bile, bazı şeyleri kendi başınıza ifade edemeyebilirsiniz. Bu nedenle, yaşam tarzı planlama tavsiyesi almak iyi bir fikirdir.

Bir emeklilik koçu, onu nasıl ve kiminle geçirmek istediğinize karar vermenize yardımcı olabilir. Ayrıca emeklilikte meydana gelen zihinsel, sosyal, fiziksel ve ruhsal değişiklikler için bir plan oluşturmanıza yardımcı olabilir. Bir yaşam koçu, emeklilik planlamasının sadece para biriktirmekten fazlasını içerdiğini bilir. Emeklilikte mutlu ve heyecanlı hissetmek ya da mutsuz hissetmek gelecekteki yaşam tarzınız için bir vizyona sahip olmaktan geçebilir. Bu konuda netlik kazanmak için yardıma ihtiyacınız varsa koçunuzla iletişime geçmeni yararlı olacaktır. Koçunuz ideal geleceğinizi planlarken fikirlerini, örnekleri veya diğer önerileri paylaşabilir. Vizyonunuz ne kadar net olursa, yanlış başlangıçlı bir emeklilikten kaçınma şansınız o kadar artar.

            Sadece dinlenmek, TV izlemek istiyorsanız, bir koça ihtiyacınız olmayacak. Ancak, hayattan daha fazlasını istiyorsanız, bir koç, emeklilikte tatmin edici bir yaşam vizyonunuzu bulmanıza ve gerçekleştirmenize yardımcı olabilir. Bir emeklilik koçu, emekliliğin finansal olmayan yönlerini planlamanıza yardımcı olur. Birincil odak, belki de en değerli varlığınız olan zamanınızı nasıl değerlendirmek istediğinizdir. İyi bir koç, ufkunuzu genişletmenize ve anlamlı faaliyetlerden oluşan bir portföy oluşturmanıza yardımcı olabilir.