Başarılı Koçvari Liderin Temel Becerileri: Güçlü Sorular

Takımlardan ve organizasyondan doğrudan sorumlu olan liderler organizasyon içerisinde günlük operasyonları denetler, çalışanları yönlendirir ve motive eder, güçlü sorular kullanarak sorunları çözer ve yönetim ile çalışanlar arasında sorunsuz iletişim sağlarlar. Bu gerçekten de birçok zorluğu olan önemli bir iştir. Çalışanları ve performanslarını yönetmekten karmaşık durumlarda karar almaya kadarki tüm süreçlerde koçluğu temel alan koçvari liderlik yaklaşımı temel bir modeldir. Koçvari liderlik anlayışında liderlerin takımıyla güven ilişkisine sahip olması ve takipçilerini her daim olumlu yönde etkilemesi önemlidir. Bu güncel ve yenilikçi liderlik modeli, olumlu ilişkiler kurma, takım halinde çalışabilme, olumlu ve doğru iletişimler kurabilme, iş birliği ve koordinasyon, güçlü gözlem ve geri bildirim, problem çözme ve karar alma, yüksek motivasyon, çevik olma, dayanıklı olma gibi liderlikle bağlantılı becerilerin geliştirilmesi sürecini içerir.

Koçvari liderlik süreci, liderlerin ve çalışanların birbirlerine destek olmalarını, birlikte öğrenmeyi teşvik etmelerini ve herkesin potansiyelini en üst düzeye çıkarmaya odaklanmalarını içerir. Koçvari liderliğin temel becerileri edinildiğinde, içselleştirildiğinde ve organizasyon içerisinde benimsendiğinde, böyle bir liderlik anlayışı, organizasyonun sadece liderlik seviyesinde değil, aynı zamanda tüm çalışanlar arasında etkileşimlerin, iletişimlerin kalitesini artırarak ve kolektif başarıyı teşvik ederek pozitif bir değişim ve gelişim sağlayacaktır.

Elbette tüm bunlar bir takım koçluk becerileri ve tekniklerinin liderliğe uygulanmasına bağlıdır. En başta koçluk ilkeleri ve tekniklerini benimsemek, bunları liderlik anlayışı ile bütünleştirmek ve tutum ve davranışlarda bu anlayışı temel almak gerekir. Ancak pek tabi bunlara ek olarak koçluğun temel becerilerinde yer aldığı gibi iletişim becerileri, güçlü sorular sorma, geri bildirimler verme, takım yönetimi, problem çözme, karar verme gibi alanlarda becerilerin geliştirilmesi ve her birinin koçluk felsefesi ile yerine getirilmesi koçvari liderliğin inşasında önem taşır.

Güçlü Sorular ve İletişim Becerileri

Koçluk konuşmalarını günlük yaşamın ve profesyonel yaşamda liderliğin bir parçası haline getirmek için gereken araçlardan biri, istenilen zamanda yararlanabilecek bir dizi güçlü soruya sahip olmak ve bunları doğru şekilde kullanmak becerisidir.

Koçlar, bir kişinin algılarını, kararlarını ve entelektüel işlevlerini geliştirmek için özel stratejiler uygular. Bunlar içerisinde en önemlilerinden biri, koçun sorularıdır. Dolayısıyla koçvari liderlik açısından da en önemli becerilerden biri güçlü soruları sormaktır. Çünkü koçluğun temelinde insanlara ne yapacaklarını söylemekten ziyade, doğru ve güçlü soruları sormak, cevaplar almak ve cevaplara göre yeniden sorular sormak vardır. Koç, soruların değerli öğrenme fırsatları olduğunun farkındadır ve yansıtıcı sorular kullanarak koçluk kişiyi öğrenmeye, farkındalık kazanmaya yönlendiren kolaylaştırıcı bir rol oynar. Her soru, ele alındığında önemli gelişmelere yol açabilecek hususları tanıyarak öğrenmek ve strateji belirlemek için bir fırsat sunar. Bu nedenle, son derece gelişmiş uygulamalı koçluk becerilerine sahip bir koçvari lider, vurgulayan, direktif veren bir yönetici rolünden öte, koçluk ilkelerini işlevsel hale getiren bir süreci kolaylaştıracak sorular sormaya odaklanır. Etkili koçluğun temelinde olduğu gibi, etkili bir koçvari liderliğin temelinde de güçlü sorular sorma sanatı yatar. Bu güçlü sorular, kişisel düşünme, öğrenme ve gelişme için bir alan yaratarak bireylerin netlik kazanmasına, varsayımlarına meydan okumasına ve yeni olasılıklar keşfetmesine olanak tanır. Bu anlamda en etkili güçlü sorular düşünmeyi ve meydan okumayı teşvik ederek öz farkındalığını arttırmak, doğru cevabın dürüst bir biçimde verilmesini teşvik etmek, bilgi istemenin ötesine geçerek, keşfetmeyi teşvik etmek, sorumluluk almaya teşvik etmek, öğrenmenin önünü açmak gibi amaçlar taşır. Bu güçlü sorulardan bazıları şu şekilde olabilir:

• Sizce bundan sonra spesifik olarak ne yapmamız gerekiyor?
• Hangi varsayımlarda bulundunuz?
• Kimin farklı bir bakış açısı var?
• Diğer olası yorumlar nelerdir?
• Bu durumu bu kadar karmaşık kılan ne?
• Neyi öğrenmeniz veya keşfetmeniz gerekiyor?
• İlerleme sağlamak için neye ihtiyacınız var?
• Yeni olasılıkları görmek için bu durumu nasıl ele alabiliriz?
• Sizi en iyi şekilde nasıl destekleyebilirim ve elde etmek istediğiniz sonuçlardan sizi sorumlu tutabilirim?
• Hangi çatışmayla yüzleşmek gerekiyor?
• Bunu bu kadar önemli kılan ne?
• Hangi riskleri almak istemediniz?
• Bu durumda güçlü ve zayıf yönlerimiz neler olabilir?
• Bu zorluğun üstesinden gelmek için hangi güçlü yönlerden yararlanabiliriz?
• Farklı bir şekilde müdahale etmeye karar verirseniz kimin desteğine ihtiyacınız var?
• Dikkate alınması gereken bazı seçenekler nelerdir?
• Her seçeneğin artıları ve eksileri nelerdir?
• Bu durumu değiştirmek için sizce neyi değiştirmemiz, neyi farklı yapmamız gerekiyor?
• Ne işe yaradı, ne yaramadı ve bunlardan ne öğrendiniz?
• Şu ana kadar neleri denediniz? Hangileri işe yaradı, hangileri yaramadı ve neden?
• Bu sorun sizi nasıl etkiliyor?
• Bu beceri konusunda eksik olduğunuzu size ne söylüyor?
• İdeal sonuç ne olurdu?
• Bu konu/hedef neden önemlidir?
• Bu takımımızın hedefini nasıl destekliyor?
• Hedefe ulaşamamanın sonuçları neler olabilir? Bu yolda hangi engeller çıkabilir ve bunları sizce nasıl aşabiliriz?
• Bu değişiklik neden önemli?
• Sizce hangi alanları güçlendirmek, geliştirmek durumundayız?

Bu tür güçlü sorular sormak ve yanıtlarını yine bir koç dikkat ve gözlemi ile dinlemek bir taraftan takım üyelerinin düşünmesini, farkındalık kazanmasını, durumlara analitik yaklaşmasını, çözüm odaklı bir motivasyon geliştirmesini teşvik ederken, diğer taraftan da lider ile takım üyeleri arasında olumlu bir iletişim-etkileşim yaratır. Liderin takım üyelerinin düşüncelerine, süreçlere katılımına önem verdiğinin bir göstergesidir. Zira koçvari liderlik yaklaşımında, daha önce de söz edildiği gibi, yukarıdan aşağıya direktifler vermenin yerine takım iş birliği, koordinasyon ve katılım odağı söz konusudur. Tüm bunlar, takım üyelerinin güçlenmesine fayda sağlayan ve takımlar içerisinde iletişim ve etkileşimlerin de kalitesini etkileyen unsurlardır.

Hem bireysel hem de profesyonel düzeyde, sakin, pozitif bir atmosferin tesis edilmesi ve sürdürülmesi, birlikte hareket edebilme yeteneği ve etkili bir iş birliği için iletişim büyük bir öneme sahiptir. Çünkü temel olarak, ilettiğiniz mesaj ve bunu nasıl ifade ettiğiniz, diğer insanların bu mesajı nasıl anlayacaklarını etkiler. Takım bağlamında iletişim kavramı, takım üyelerinin birbirleriyle ve liderin takım üyeleri ile olan etkileşim şekillerini, kabul edilen sosyal normları (fikirlerin ifade edilmesi, görüş ve endişelerin dile getirilmesi, yardım teklifi ve çatışma çözme gibi) ve iletişim yöntemlerini içerir. Etkili bir iş birliği için, takım iletişim becerilerine her açıdan hâkim olmak son derece önemlidir. İletişim, takım üyelerinin birbirleriyle bilgi, düşünce ve duygularını paylaşmalarını, fikirlerini açıkça ifade edebilmelerini ve birbirlerine saygı göstermelerini sağlar. Bu sayede takım üyeleri arasında güven, anlayış ve koordinasyon oluşur ve takım üyeleri arasında daha iyi bir çalışma ortamı yaratılır. Ayrıca, iletişim sayesinde takım üyeleri birbirlerine yardımcı olabilir ve çatışmaları, problemleri çok daha kolay bir biçimde çözebilirler. Organizasyonlarda özellikle takım çalışmasında başarılı olmak için takım üyeleri arasında açık, net, doğru, pozitif ve yoğun bir iletişimin olması önemlidir. Bu da takım içerisindeki iletişimsizliklerin, iletişim çatışmalarının ve bunun yanında gereksiz iletişimlerin önlenmesiyle mümkündür. Koçvari lider, etkili iletişimin oynadığı rolün ve önemin bilincinde bir lider yaklaşımı ile takımın belirlenen amaçlar için bir araya gelmesine ve sürekli olarak birbirleriyle etkili iletişim halinde olmasına yardımcı olur, bu da bir takımın sinerjisinin temelini oluşturur. Bu etkili iletişim süreci, takım üyelerinin ortaklık, iş birliği, hedef birliği, paylaşım ve aidiyet duygusunu arttırır. Böylece takımın sinerjisini, verimliliğini ve performansını olumlu yönde etkiler.

Koçluğu temel alan koçvari lider, takım iletişimi ve etkileşiminin organizasyonel verimliliği ve etkinliği artırdığının farkındadır ve bu nedenle olumlu iletişim atmosferinin takım üyeleri arasında ve tüm organizasyonda en üst düzeye çıkaracak önlemleri alarak, kolektif çabayı ve iş birliğini artırma hedefine yönelik önemli bir rol oynar. Bu sayede takım üyeleri, yardıma ihtiyaç duyduklarında daha istekli bir şekilde yardım isteme eğiliminde olacak, deneyim ve bilgilerini paylaşma konusunda daha açık olacak ve bilgi paylaşımını teşvik etme konusunda daha proaktif olacaklardır. Bu sayede takım, daha yetenekli ve verimli bir hale gelecektir, bu da koçvari liderlik perspektifinden bakıldığında önemli bir başarı faktörüdür. Koçvari liderlik açısından etkili iletişim, mesajınızı başkalarına yayınlamaktan çok daha fazlasıdır; bilginin ardındaki duygu ve niyetleri anlamakla ilgilidir. Aktif dinlemeyi, sözsüz iletişimi (beden dilini), netliği ve açıklığı içerir. Koçvari liderler her etkileşimin organizasyonel beceriye yön verdiğini kabul ederek hareket eder. Aktif dinleme, tamamen konsantre olmayı, anlamayı, yanıt vermeyi ve ardından söylenenleri hatırlamayı içeren bir beceridir ve koçvari liderlerin takımların ve takım üyelerinin bakış açılarını anlamaya ve empati kurmaya odaklanarak dinlemeleri gerekir. Bunun yanında, çoğu zaman ne söylediğimiz değil, nasıl söylediğimiz önemlidir. İnce ipuçları, vücut dili ve ses tonu mesajınızın yorumlanmasını büyük ölçüde etkileyebilir. Koçvari liderler yalnızca kendi beden dillerinin farkında olmakla kalmaz, aynı zamanda başkalarının sözsüz ipuçlarını okuma konusunda da beceriklidirler. Dikkatle tasarlanmış etkili iletişimler koçvari liderlikte izole bir beceri olarak değil, liderlik gelişiminin ayrılmaz bir parçasıdır.

Etkili iletişimin önemli bir parçasını da yaratıcı fikirlerin serbestçe ve gönül rahatlığıyla ifade edilmesine olanak tanımak da oluşturur. Hatalar yapılmadan önce soruların sorulmasını sağlamak için her takım üyesinin bir takımdaki, bir görev veya projedeki sorumlulukları hakkında fikrini, düşüncesini rahatça söyleyebilmesi, bu konuda hem takım arkadaşları ile hem de lider ile rahat bir iletişim kurabilmesi gerçekten önemlidir

Organizasyonlarda hem etkili bir iletişimin önündeki en önemli engellerden biri, hem de iletişimsizliğin ya da doğru olmayan iletişim biçimlerinin sonucunda gerçekleşebilen çatışmalardır. Aslında bu açıdan ele alındığında çatışmalar hem olumsuz iletişimin bir sonucu olarak ortaya çıkabilir ve diğer taraftan da çatışmalar olumsuz iletişimi beraberinde getirir. Her halükârda böyle bir çalışma ortamı, takımın sinerjisini bozar, verimliliğini ve motivasyonunu düşürür, bu da elbette performansa olumsuz bir biçimde yansır. Çatışmalar, takım üyeleri arasında önyargılara ve olumsuz duygulara yol açar ve bu da takım içindeki iletişimi ve etkileşimi bozar. Çatışmalar takımdaki verimliliği, olumlu atmosferi, etkinliği azaltır ve organizasyon için rekabet gücünde, hedeflere erişmede, başarıyı yakalamada azalma gibi olumsuz etkilere neden olabilir. Olumsuz etkilerin oluşmasını önlemek veya en aza indirmek için koçvari liderlerin takımın işleyişini, dinamiklerini, bireylerin özelliklerini bilmesi, koçluktan yararlanarak doğru yöntem ve teknikleri kullanması gerekir. Takım içi çatışmaların çözümünde koçvari liderin benimseyeceği çözüm odaklı yaklaşımla öncelikle takım üyeleri arasındaki iletişimi güçlendirmesi ve empati kurması önemlidir. Her bir bireyin bakış açısını anlamak, duygusal zekâyı kullanmak ve iletişim becerilerini geliştirmek, çatışmaların daha sağlıklı bir şekilde çözülmesine katkı sağlar. Koçvari liderler aynı zamanda takım üyeleri arasında açık ve şeffaf iletişimi teşvik etmeli, sorunların gizli kalmamasını sağlamalıdır. Olumlu algı ve davranışların oluşması için takım üyeleri arasında iletişimin, etkileşimin ve iş birliğinin maksimize edilmesi teşvik edilmesi, çatışmaların erken aşamada tespit edilmesine ve daha etkili bir şekilde çözülmesine olanak tanır. Çatışmaların yapıcı bir şekilde çözülebildiği takımlarda, bireyler arasında iş birliği oluşturmak, etkin bir iletişim ve etkileşim sağlamak, doyumu ve motivasyonunu artırmak mümkün hale gelir.

Daha fazla bilgi için: www.coachfederation.org ve www.icfturkey.org