Takımlar belirli öngörülebilir gelişim aşamalarına sahip canlı organizmalardır. Takımların oluşum süreci, tıpkı bir insan yaşamına benzetilirse, temel olarak gruplardan takım oluşturma yolculuğu 5 adımda gerçekleşir:

Takımların Oluşum Süreci

1.Adım: Çocukluk

Grup üyeleri farklı beklentilere sahiptir.
Belirsizlik nedeniyle endişeler vardır.
Durumu kontrol altında tutmak isterler.
Otorite ve hiyerarşi önemlidir.
Roller belirsizdir.
Bireyler kendilerine yer edinmek isterler.
“Kabul edilebilecek miyim?” sorusu kafalarda yaygındır.
Enerji, dinamizm ve performans nötrdür.
İnsan ilişkilerinde kibarlık ve nezaket en üst safhadadır.
Aynı bölümden gelen kişiler bir grup oluştururlar.
Ağırlıklı dil “Ben”dir
Bu aşama, oluşum aşamasıdır.

2.Adım: Ergenlik

Kişisel beklentiler ile gerçek arasındaki farklılıklar ortaya çıkmaya başlar ve rahatsızlık oluşur.
Otorite konumundakine karşı güvensizlik ortaya çıkar.
Bazen kızgınlık, amaca ve göreve karşı isteksizlik olur.
Öne çıkmak, hakimiyet kurmak isteyenler kendilerini gösterirler.
Bazı kişiler kendilerini yetersiz ve şaşkın görebilir.
Fikirler değil kişilikler tartışılır.
Diğer grup üyeleri ve lidere karşı tepki, karşı çıkma olabilir.
Herkes konuşur, kimse diğerini dinlemez. İletişim sorunu yaşanır.
Enerji yüksektir, gerilim vardır, fakat performans düşüktür.
Ortak bir anlayış oluşturulmaya çalışılır.
Bilgi paylaşılmaz, saklanır.
Ağırlıklı dil “Ben” den, kutuplaşmayı anlatan “Biz”e değişir.
Bu aşama çatışma aşamasıdır.

3.Adım: Yetişkinlik

Memnuniyetsizlik azalır.
Fikir ayrılıkları ve farklılıklar olumlu ve gerekli karşılanır.
Kişilikler değil, fikirler tartışılmaya başlanır.
Gruplaşmalar ve itirazlar çözülmeye başlar.
Uyum, destekleşme ve saygı gelişir.
Özgüven ve gruba güven artar.
Aktif katılım ve katkı artar.
Ortak sorumluluk ve kontrol paylaşılır.
Ortak dil oluşur ve kullanılır.
İnsanlar birbirlerini anlamaya ve nasıl yardım edeceklerini konuşmaya başlarlar.
Bilgi paylaşımı ve akışı etkinleşir.
Enerji olumluya doğru değişim gösterir ve performans artmaya başlar.
Sosyal paylaşım artar.
Ağırlıklı dil gerçek anlamda “Biz” olmaya başlar.
Bu aşama çözülme aşamasıdır.

4.Adım: Olgunluk

Grup, artık takım olmuştur.
Takım üyesi olmak heyecan ve gurur verir.
Duygusal paylaşım başlamıştır, üyeler birbirlerini tanır ve saygı duyarlar.
Takım kendini güçlü hisseder.
Liderlik paylaşılır.
Başarı ve başarısızlık paylaşılır.
Sorulan soru “Nasıl daha iyi oluruz?” sorusudur.
Yüksek performans elde edilir.
Coşku ve verimlilik yüksektir.
Ortak dil oluşmuştur “Biz”
Bu aşama performans aşamasıdır.

5.Adım: Sürekli Gelişme

Kurallar oturmuştur.
Bütünleşme tamamlanmıştır.
Yeniliklere dayalı uyum vardır.
Gelecekle ilgili stratejiler ve yenilik konuşulur.

Belirli bir amaç için farklı yetkinlikteki bireylerin bir araya gelmesiyle Takım oluşur. Takımların oluşum sürecinde belirli aşamalardan geçer. Bu modellemeler arasında en bilineni, Bruce Wayne Tuckman tarafından 1965 yılında kendi adıyla ortaya çıkardığı Tuckman Modeli’dir. “Küçük Gruplarda Gelişim Sekansları (Developmental Sequence in Small Groups)” makalesinde bir takımın gerçekten iyi performans sergileyebilir hale gelmesi için geçeceği şu aşamalardan bahseder:

Takımların Oluşum Sürecinde Tuckman Modeli

1. Forming (Oluşum)

Takımların oluşum sürecindeki ilk evredir. Üyelerin, takım hedefini anlaması, ortak takım hedeflerinin oluşturulması, üyelerin birbirlerini tanıması, aralarındaki iletişim yöntemlerinin belirlenmesi gibi aşamaları içerir. Bir takımın forming evresinde olduğunu nasıl anlarsınız?

Takım üyeleri daha önceden tanışmıyorlarsa, birbirlerine karşı anlayışlı, mesafeli ve nazik olabilirler.
Sessizdir ve genellikle birbirlerini gözlemleme ortamı hakimdir.
Endişe ve merak duyguları baskın olabilir.
Kişinin karakteristik özelliği, takıma dahil olma isteği, kendini oraya ait hissetme vs gibi psikolojik nedenlere de bağlı olarak heyecanlı ve istekli olabilir.
Alacakları görev ve sorumlulukları net olarak bilmiyor olabilirler.

Bu aşamanın geçilebilmesi için, takım üyelerinin sorularına açıklık getirilmeli ve projenin içeriği paylaşılmalıdır. Forming aşamasının ne kadar süreceği takımdan takıma değişir.

2. Storming (Fırtına, Karmaşa, Kargaşa)

Takımların oluşum sürecinden fırtına aşaması, genellikle grup çatışmasıyla karakterize edilen aşamadır. Takımın birbirini tanımaya başladığı, aralarındaki iletişimin arttığı ve anlaşmazlıkların çıkmaya başladığı evredir. Forming aşamasındaki naziklik yerini yavaş yavaş ses yükselmelerine bırakmıştır. Ancak, üyeler arasındaki çatışmanın her zaman tartışma ile olacağı anlamına gelmez. Her bir diğer evre için çok kıymetli olan bu aşama, fırtınanın koptuğu aşamadır. Ayrıca, takım arkadaşlarının birbirlerinin güçlü ve zayıf yönlerini öğrendikleri ve projedeki rollerinin ne olacağını belirlemeye çalıştıkları bu aşamada takım üyeleri arasındaki düşünce farklılıkları ya da karakter çatışmaları yaşanabilir. İletişimden kaçınan takım üyeleri, pasif agresifler, kendini takıma ait hissedememe, ürün hedeflerinde netleşememe gibi problemler yaşanır. Her takım Storming aşamasından geçer. Bu doğal sürecin hem takıma hem de liderlere hatırlatılması gerekir. Bazı takımlar, çatışmadan kaçar; dolayısıyla, sorun gündeme gelmemiş, konuşulmamış olur. Kapanmamış çemberler, konuşulmamış konular kalır. Bu, mevcuttaki problemin tekrar yaşanmasına ya da daha büyük problemlerin ortaya çıkmasına sebep olabilir. Bu nedenle, konuşmaktan kaçmak yerine, iyileştirmenin üzerine odaklanmalıdır. Öncelikle, problemin kök sebebine inilmeli ve ardından güven ortamı ile soruna çözüm bulunmalıdır. Takımın özellikle şu konularda gelişmesi ve sonraki aşamaya geçebilmesine önem verilmelidir:

Takım hedefinin yeniden öne çıkarılması, takıma hatırlatılması
Takım üyelerinin kendilerini güvende hissedebilmeleri için ortam yaratılması
Çatışmadan kaçmadan, bireylerin birbirlerine geri bildirim verebilmesi ve fikir paylaşabilmesi
Kişilerin farklı profilleri olduğunun fark edilmesi ve ilişkilerin etkin yönetilmesi
Takımın kendi kendisini sorgulaması sağlanarak gelişim noktalarını kendilerinin belirlemesi

Bu aşamada çatışmanın ve uzlaşmanın yapıcı potansiyelini kullanmayı öğrenmek, bir sonraki aşamaya geçmek için önemlidir. Takımın ve bireylerinin her türlü sorununu konuşabildiği, tartışabildiği, birbirlerine geribildirim verebildiği bir ortamın tesis edilmesi bu aşamanın sağlıklı şekilde geçilerek bir sonraki aşamaya ilerlenmesini sağlayacaktır.

3. Norming (Düzen, Kurallar, Birlikte Çözüm Üretme)

Takım, birbirini daha iyi tanımış, sorunlar bir nebze düzenlenmiş, belirli kurallar getirilmiş ve hedeflerin herkes tarafından net olarak anlaşılmış olduğu aşamadır. Takımların oluşum sürecinde bu aşamada:

Takım bilinci yerleşmiştir. Takım, güçlü yanlarını bilir.
Storming aşamasındaki sorunlar çözümlenmiş ya da kabullenilmiştir.
Fikir alıp vermeye, birbirlerinin düşüncelerine saygı duymaya, birbirlerini takdir etmeye ve yardımlaşmaya açık hale gelmiştir.
Aşamalar arası geçişler olabileceği gibi, özellikle Norming aşamasında sık sık Storming aşamasının sık sık ziyaret edildiği görülür. Örneğin, yeni bir bilgi, yeni bir görev ya da olay ile karşılaşıldığında, takımda karmaşa yaşanma ihtimali vardır. Ancak Storming aşamasını sağlam temellerle atlatmış olan bir takım, daha önceki tecrübelerinden yola çıkarak nasıl başa çıkacağını bilir. Dolayısıyla daha kolay ve yapıcı bir şekilde atlatacaktır.

Çatışmalar çözüldüyse ve takım arkadaşları esnek olduklarını kanıtladıysa, her şey yolunda gidiyordur, her takım üyesi kendi rolünü bilir ve projedeki kendi payına düşeni yapar. Bu noktadaki uyum herkesin göreve ve birbirlerine karşı sorumlu olmasını sağlar ve bir sonraki aşamaya geçmeye olanak tanır. Takım arkadaşları rollerini, takım beklentilerini veya genel hedefi tam olarak anlamazlarsa bu aşamada sorunlar ortaya çıkabilir; oluşum veya fırtına aşamasını yeniden gözden geçirmek gerekebilir.

4. Performing (Üretme, Birlikte Performans, Olgunlaşma)

Takımların oluşum sürecinde bu aşamada artık takım bilinci oluşmuştur ve kendi kendine çalışabilecek olgunlukta, motive bir topluluk olmuştur.

Takım olarak hareket eder ve karşısına çıkacak her türlü engeli aşabilecek motivasyona sahiptir.
Güven ortamı oluşmuştur.
Üyeler arası iletişim güçlüdür ve iş birliği sağlanmıştır.
Her üye kendisinden ne beklendiğini ve hedefleri net olarak bilir.
Performansın en yüksek olduğu evredir.

5. Adjourning (Çözülme)

Tuckman’in 1975’te eklediği takımların oluşum sürecinin son aşamasıdır. Bazen proje tamamlandığında ya da ihtiyaçlar değiştiğinde takımların dağılması gerekir. Bu aşamayı, proje kapanışı ve takımın dağılması olarak ele alabiliriz. Eğer takım proje bazlı değilse, elbette bu aşamaya geçilmeyecektir.

Bu aşamalar doğrusal görünse de aslında takımlar, takımı ve üyelerini etkileyebilecek olaylara, durumlara, gelişmelere ve kullandıkları iletişim stratejilerine bağlı olarak önceki aşamalara geri dönebilirler. Sonra tekrar bir sonraki aşamaya ilerleyebilirler. Herkesin birbirini tanıdığı ve iyi bir izlenim bırakmaya çalıştığı oluşum aşaması, paylaşılan beklentiler, yönergeler veya bir takım sözleşmesi oluşturmak için iyi bir zamandır. Her aşamada iletişimin bir sonraki aşamaya başarılı bir şekilde geçmenin kritik bir bileşeni olduğunu da unutmamak gerekir.

Takımların oluşum süreci-gelişim evreleri