Koçluk Ekolleri: Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi

Koçluk uygulamalarının tarihi, psikoloji, psikoterapi gibi alanlardan büyük ölçüde etkilenmiştir ve aralarında benzerlikler vardır. Bu bakımdan koçluk literatüründeki en popüler teknikler ve yaklaşımların kökleri bu alanlara kadar izlenebilir. Maslow’un İhtiyaçlar hiyerarşisi de bunlardan biridir. Koçlukta yer alan birçok yaklaşımın psikoloji kökenli olduğu bilinen bir durumdur, ancak bazıları bu modellerin, yaklaşımların ve tanımların koçlukla uyumsuz olduğunu savunur. Çünkü koçluk danışmanlık ya da psikoterapi değildir ve bir bu alanlara özgü olan standartlar dizisini başka bir alana tasasızca aktarabileceğimizi varsaymak tartışılabilir bir konudur.

Sonuç olarak, uygulayıcılar ve araştırmacılar, koçluğa özgü koçluk modelleri, tanımları ve yaklaşımları da geliştirme ihtiyacını dile getirmişlerdir. Bu bakımdan koçlukta, hem koçluğa özgü olarak geliştirilmiş olan hem de ağırlıklı olarak psikoloji alanından uyarlanmış olan yaklaşımlar söz konusudur. Çözüm odaklı, kişi merkezli, psikodinamik, bilişsel davranışsal, sistem düşüncesi, sosyal bilişsel kuram, transaksiyonel analitik kuram kuantum, pozitif psikoloji, Gestalt, varoluşsal koçluk nöro linguistik programlama (NLP) dahil olmak üzere bir dizi saygın teorik gelenekten ve ekolden türetilen çok çeşitli koçluk modelleri ve araçları mevcuttur.

 En uygun yaklaşım, bireysel koçluk danışanının hedefleri, ihtiyaçları ve talepleri koçun becerileri dikkate alınarak belirlenir. Aşağıda koçluğun dayandığı belli başlı ekoller ele alınmıştır.

Koçluk ekolleri: İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramı

Abraham Maslow, çağdaş toplumda insan ihtiyaçları ve insanın yaşamındaki temel motivasyonlar üzerine gerçekleştirdiği çalışmalar ile insan psikolojisine ilişkin disiplinin gelişmesine önemli ölçüde katkıda bulunan ünlü bir psikologdur. Abraham Maslow’a göre motivasyon, bir ihtiyacı karşılamak için davranışı etkileyen ve yönlendiren bir süreçtir.

Maslow, insan davranışının sıralı bir düzende ortaya çıkan ve birbirini izleyen, farklı koşullar altında gelişen temel ihtiyaçlar tarafından belirlendiği fikrine dayanarak, motivasyonun tüm boyutlarının birbiriyle nasıl ilişkili olduğuna dair bir teori geliştirmiştir. Teorisini “ihtiyaç hiyerarşisi” olarak adlandırmıştır. “Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi” adı ile anılan ve psikoloji alanında yoğun bir kabul görmüş olan bu teori, Maslow’un 1943 tarihli “A Theory of Human Motivation (İnsan Motivasyonu Teorisi)” adlı makalesinde ortaya atılmış olan bir psikoloji teorisidir.

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi fiziksel (fizyolojik) ihtiyaçlar, güvenlik ihtiyacı, sosyal ihtiyaçlar (sevgi, aidiyet), saygı ihtiyacı ve kendini gerçekleştirme ihtiyacı olmak üzere beş basamaktan oluşur. İhtiyaçlar durumdan duruma, kişiden kişiye farklılıklar gösterse de insan ihtiyaçları sınırsızdır. Yaşamda her zaman daha fazla şey başarmayı istemek, temelde insan doğasının ve özelliklerinin bir parçasıdır. İnsanların daha iyi yaşam koşullarına ulaşmak konusunda sınır tanımayan bir arzusu vardır. Dolayısıyla insan, bu basamakların en üstüne tırmanmayı amaç edinir. Diğer bir ifade ile, daha iyi bir yaşama sahip olmak için ihtiyaçlar hiyerarşisinin üst basamaklarına çıkmak gerekir. Bu basamakların detayları şu şekildedir:

Fizyolojik ihtiyaçlar

 İnsanların yaşamın çok temel gerekliliklerini karşılama ihtiyacı vardır: vücut oksijen, su ve yiyecek almalıdır. En başta bu çok temel ihtiyacın karşılanması gerekir. Bu tür temel fizyolojik ihtiyaçlar, Maslow’un fizyolojik bir ihtiyaç olarak ele aldığı ihtiyaçlardır ve temel hayatta kalma görevini yerine getirmek için vücudun uyum içinde çalışması ihtiyacının karşılanmasıyla ilgilidir. İnsan susadığında suya erişmek için harekete geçecektir. Benzer şekilde, kişi açsa yiyecek bulacaktır. Vücut oksijenden mahrum kalıyorsa, kesinlikle tepki verecektir. Yaşam boyunca fizyolojik ihtiyaçlar karşılanmaya ve tekrar doğmaya devam eder. Maslow, fizyolojik ihtiyaçlar yeterli ayrıntıda karşılandıktan sonra, insanların daha karmaşık ihtiyaçlara yönelmeye devam edeceğini ileri sürmüştür. Bu anlamda temel fizyolojik ihtiyaçların karşılanmasıyla birlikte, güvenlik ihtiyaçları, piramidin bir sonraki basamağını oluşturur.

Güvenlik ihtiyacı

Fizyolojik ihtiyaçların yaşam boyunca karşılanmasının gerektiği gibi, kendini güvende hissetme ihtiyacı da benzer bir nitelik taşır. İnsanlar kendisini güvende hissetmeye yönelik ihtiyaç duyar. Bir çocuk için bu ihtiyaç, güvenli bir aile ortamı ihtiyacı olarak kendini gösterebilir. Bir aile çocuğun bu türden ihtiyaçlarını karşılayamadığında, bu durum çocuğun bir sonraki sosyal ihtiyaç düzeyine geçmesini zorlaştıracaktır. Yetişkinler için bu ihtiyaç doğası gereği ekonomik olabilir. Örneğin bir kişi işini kaybederse, bundan dolayı yaşanabilecek ekonomik sorunlardan doğan korku ve kaygı, o kişinin sosyal hayatını etkileyecek ve gerilemesine neden olacaktır. Güvenlik konusundaki ihtiyaçlar karşılandığında bir sonraki basamağa geçebilmek söz konusu olacaktır.

Sosyal ihtiyaçlar (Aidiyet, sevme-sevilme ihtiyacı)

 Bu basamak, sosyal bir sınıfa ait olma ihtiyacını temsil eder. Her insan bir biçimde sosyalleşme, sevme, sevilme, ait olma ihtiyacı gibi sosyal ihtiyaçlar hisseder. Sosyal ihtiyaçlar, genellikle ancak fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçları yeterince karşılandıktan ve sürdürüldükten sonra öncelik haline gelir. Bu, romantik bir partner, yakın arkadaşlara sahip olma ve belki de evlenip çocuk sahibi olma arzusunu içerebilir.

Saygı görme ihtiyacı

Fizyoloji, güvenlik ve ait olma ihtiyaçları bir kez karşılandıktan sonra, birey artık kendi benlik saygısının ihtiyaçlarına geçecektir. Benlik saygısının alt formu, doğrudan bireyin egosu ile ilgilidir, bu da başkaları tarafından saygı görmeye güçlü bir ihtiyaç olduğu anlamına gelir. Bir statü, tanınma, ün, itibar ve takdir düzeyi oluşturduğunda karşılanır. Belirli bir işte uzmanlık, bir yetenek, bir şeyde ustalık veya yeterlilik, yüksek benlik saygısı biçimini destekleyen unsurlardır

Kendini gerçekleştirme

Kendini gerçekleştirme, Maslow tarafından hiyerarşi modeli içindeki son basamak olarak betimlenmiştir. Maslow’a göre kendini gerçekleştirme, bir kişinin “yapılması” gerektiğini düşündüğü şeyi yapabilmesi ve “olması gereken” kişi olabilmesidir. Bu basamakta olmak, hiyerarşinin alt zincirinde yer alan tüm ihtiyaçların hâlihazırda karşılanmış olduğu anlamına gelir. Kendini gerçekleştirmenin gerçek tanımı, kendini tanımak, yaşam amacını tanımlamak, bulunduğu noktayı koşulsuz olarak kabullenmek ve bundan memnuniyet duymaktır. Kişi, kim olduğuyla uzlaşabildiğinde ve sonuçta bundan memnun olduğunda, o zaman gerçekten kendini gerçekleştirme noktasına ulaşma olanağını yakalayacaktır. Kendini gerçekleştiren bir birey, kendi varoluşunun zirvesine erişmiş, yaşamsal gayesine erişmiş olan bireydir.

ICF koçlarından destek almak için Koçluk Merkezi ile iletişime geçebilirsiniz.